In de serie ‘De Staat van Nederland’ wezen Herman Molenaar en Eric van Schagen al op het gebrek aan langetermijnvisie in Nederland. Aukje Kuypers ziet hetzelfde patroon terug: regels zonder richting, politiek zonder langetermijnkoers en een economie die nog te vaak draait om kortetermijnwinst. De algemeen directeur van Kuijpers pleit voor fundamenteel andere keuzes. ‘Regels hebben geen waarde als je niet weet waar het naartoe gaat.’
Aukje Kuypers over de grenzen van het huidige systeem
Aukje Kuypers herkent zich in veel van wat Herman Molenaar en Eric van Schagen eerder in deze serie stelden. Nederland stapelt regels, plannen en ambities op elkaar, maar mist op veel dossiers een duidelijke richting. ‘We hebben op een heleboel onderwerpen geen visie en geen plan’, zegt de algemeen directeur van Koninklijke Kuijpers. ‘Als niet duidelijk is waar iets toe leidt, dan kun je veel regels maken, maar het schiet niet op. Regels hebben geen waarde als je niet weet waar het naartoe gaat.’
De samenhang ontbreekt, zegt Kuypers. Energie, grondstoffen, onderwijs, economie en gezondheid worden allemaal als losse dossiers behandeld, terwijl die onderwerpen voortdurend op elkaar ingrijpen. ‘Voor verschillende onderwerpen heb je een ander eindpunt waar je naartoe werkt. Het is de truc om te zien hoe die onderwerpen elkaar raken. Een langetermijnvisie is superbelangrijk.’ Juist daar wringt het in haar ogen regelmatig in Den Haag. ‘We hebben ons democratische systeem waarin kabinetten elkaar elke vier jaar kunnen afwisselen. De uitdaging is niet de democratie zelf, maar een consistente koers over meerdere kabinetsperioden heen.’
Wat voor wereld laat je achter?
Toch ziet Kuypers ook voorbeelden waar het wel lukt om een vaste richting vast te houden. Circulariteit noemt ze een van de weinige onderwerpen waarop Nederland een duidelijke lijn heeft geformuleerd. ‘Doel in Nederland is om in 2030 50 procent circulair te zijn en in 2050 100 procent. We zitten nu al rond de 25 procent. Je kunt van alles vinden van de rekenmethodes, maar we maken in ieder geval stappen. Dat geeft comfort: we doen wat en het heeft effect.’
‘Een regel erbij, dan drie eraf’
Die werkwijze probeert Kuijpers ook binnen het familiebedrijf vast te houden. De technisch dienstverlener werkt iedere vijf à zes jaar aan een strategische herijking. ‘Dan kijken we: waar zijn we ook weer van? Wat kunnen wij goed?’, vertelt Kuypers. ‘En nog belangrijker: wat vraagt de markt van ons? En bieden we dat al? De rode draad is steeds dat we willen bijdragen aan een gezondere wereld. Nu, maar vooral ook voor de mensen na ons.’
Voor Kuypers gaat het om een discussie die verder reikt dan stikstof, netcongestie of regelgeving. ‘Een gezonde wereld is een basisvoorwaarde voor een gezonde samenleving’, zegt ze. ‘Want de wereld kan best zonder mensen, maar mensen kunnen niet leven op een ongezonde wereld.’ Daarom verbaast het haar hoe makkelijk discussies over klimaatverandering en gezondheid steeds opnieuw terzijde worden geschoven. Er liggen inmiddels stapels onderzoeken die aantonen dat de gezondheid van de aarde onder druk staat, stelt ze. ‘Maar zodra die boodschap economisch of politiek ongemakkelijk wordt, verdwijnt ze weer naar de achtergrond.’
Waar werken we naartoe?
Waarom lukt het mensen zo goed om zichzelf bezig te houden met onderwerpen die er uiteindelijk minder toe doen? Waarom blijft het zo moeilijk om gezamenlijk vast te stellen welk probleem eigenlijk opgelost moet worden? ‘Dat is de fundamentele kwestie waar wij het in Nederland over moeten hebben’, zegt Kuypers. ‘Waar werken we naartoe? Want als je daar geen overeenstemming over hebt, blijf je losse beslissingen nemen. Ik realiseer me dat ik een groot geheel schets, maar we moeten ons niet laten verlammen door de complexiteit. Je moet flexibel blijven in je hoofd.’ Want uiteindelijk komt elke discussie weer terug bij dezelfde vraag, stelt Kuypers: wat vinden we belangrijk genoeg om gezamenlijk naartoe te werken?
Zo’n gezamenlijk doel stellen en eraan vasthouden, is niet eenvoudig in een politiek systeem waarin er om de vier jaar een nieuwe leider in het torentje zit. Functioneert onze democratie nog wel? ‘Een interessante vraag’, vindt Kuypers. ‘Bij elk politiek systeem kun je natuurlijk vraagtekens zetten.’ Toch kijkt ze met belangstelling naar landen die veel verder vooruit plannen dan één kabinetsperiode. ‘China werkt op veel dossiers met een langere beleidshorizon dan wij gewend zijn. Die langetermijnvisie maakt het mogelijk om consequent naar bepaalde doelen toe te werken. Aan het Chinese model zitten absoluut schaduwkanten, want het gaat daar zeker niet altijd even zuiver of even menselijk. Maar als wij de kracht van een democratie kunnen koppelen aan een langetermijnvisie, dan krijg je iets heel sterks.’
Meer dan alleen euro’s
De discussie over duurzaamheid strandt regelmatig op het feit dat alles wordt teruggebracht tot financiële winst op de korte termijn. ‘Zolang we alleen in euro’s denken, gaat dat niet veranderen’, stelt Kuypers. ‘Bedrijven moeten natuurlijk geld verdienen om te kunnen investeren. Maar de vraag zou veel vaker moeten zijn waar je economische activiteit precies aan bijdraagt. Aan gezondere lucht? Aan het voorkomen van ziekte? Aan een prettiger leefomgeving? Daar moet een mindshift komen.’
Sinds 2012 zet het bedrijf volledig in op energieneutrale en gezonde installaties. In eerste instantie leverde dat regelmatig discussies op met klanten. ‘Dan zeiden ze: doe mij maar gewoon wat ik snap en ken’, herinnert Kuypers zich. Sinds die tijd worden duurzame alternatieven standaard meegenomen in offertes. ‘We bieden aan wat de klant vraagt, maar ook wat wij de beste oplossing vinden’, legt Kuypers uit. Die duurzame variant is in aanschaf soms duurder, maar op langere termijn goedkoper door minder energieverbruik en onderhoud. Toch haakten veel klanten in de eerste jaren alsnog af. ‘Een paar jaar later kwamen ze terug’, zegt ze met een knipoog. ‘Toen moesten ze alsnog investeren en baalden ze dat ze niet meteen overstag waren gegaan.’
Inmiddels is duurzaamheid in nieuwbouwprojecten grotendeels standaard geworden. ‘Nu zijn er twee nieuwe ontwikkelingen: netcongestie en circulariteit’, ziet Kuypers. Energie en grondstoffen worden schaarser en daarmee verandert ook de economische rekensom. ‘Duurzaamheid gaat straks niet alleen meer over lagere kosten. Het gaat ook over onafhankelijk worden van grondstoffen.’ Kuypers merkt dat de duurzame koers van het bedrijf veel jonge medewerkers trekt. Ook zakelijk pakt de visie goed uit. ‘Naarmate wij bewuster hebben gekozen voor duurzame oplossingen, zie je dat onze winst omhoog gaat’, zegt ze. ‘Het kan dus wel. Focus op kwaliteit, focus op duurzaamheid, focus op gezondheid van mensen, focus op het ontwikkelen van je mensen. De zakelijke en de duurzame kant zijn voor ons de twee benen waarop we lopen.’
Houd het simpel
Kuypers ervaart hoe goedbedoeld beleid steeds vaker vastloopt in administratieve verplichtingen en regels die hun doel voorbijschieten. Zelf noemt ze dat de ‘doordraairegels’. Als voorbeeld wijst ze op de wet DBA voor zzp’ers, maar ze ziet het ook bij allerlei rapportageverplichtingen rond duurzaamheid en mobiliteit. ‘Het idee erachter snap ik, en het zorgt bij veel bedrijven voor bewustwording’, zegt Kuypers. ‘Maar het brengt ook een enorme administratieve last met zich mee.’ Liever zou ze zien dat bedrijven worden afgerekend op daadwerkelijke reductie en meetbare impact. ‘Het is niet zo ingewikkeld als je gaat meten wat er echt gebeurt. Wij kunnen bijvoorbeeld het energiegebruik van gebouwen meten. Zelfs vooraf kunnen we garanderen dat een gebouw vijftien procent minder energie gaat gebruiken. We maken het soms veel ingewikkelder dan nodig is. Mijn advies is daarom: als je een regel toevoegt, moet hij bijdragen aan het doel, en moet je gelijk drie andere regels schrappen.’
Ondanks alle discussies, regels en weerstand ziet Kuypers genoeg redenen om optimistisch te blijven. ‘Mensen zijn creatief en kunnen veel oplossen’, zegt ze. Binnen Kuijpers wordt daarom steeds vaker gekeken hoe bestaande installaties slimmer kunnen worden hergebruikt. Luchtbehandelingskasten hoeven bijvoorbeeld lang niet altijd volledig te worden vervangen. ‘Dan blijkt dat je soms 50 procent van het materiaal kunt laten zitten en maar 30 procent van de oorspronkelijke kosten hoeft te maken. Dat scheelt enorm veel grondstoffen én geld’, zegt ze. ‘Je moet die mindset actief overeind houden. Er zijn genoeg goede voorbeelden dat het wél kan.’
