De Nederlandse maakindustrie is een van de twee Europese koplopers in het streven naar circulaire innovatie. De overheid stimuleert dit en wil dat de Nederlandse economie in 2050 volledig circulair is. Dat gaat in de praktijk niet zonder slag of stoot. Het derde Captain’s Dinner van BOOST voor de producerende industrie in Oost-Nederland, in samenwerking met Link Magazine, was daarom gewijd aan het thema ‘Navigeren naar circulariteit’.
- – ‘Als de directie het niet belangrijk maakt, waarom zou ons team dat dan wel doen?’
- – ‘Met dezelfde mensen in een hiërarchische organisatie innoveren is moeilijk te realiseren.’
- – ‘Als management of teamleider heb je ontzettend veel impact op de organisatiecultuur.’
- – ‘Onze mensen zijn er enthousiast over, omdat ze onze klanten aan ons willen binden.’

Han Mesters, ABN AMRO: ‘Rank is a responsibility, not a privilege. Bij veel bedrijven is het nog een privilege.’ Foto: ABN AMRO
Navigeren naar circulariteit: zoektocht met kleine stapjes
De overgang naar circulaire productie vraagt om forse investeringen in technologie, infrastructuur en processen. En om nieuw productontwerp en keuzes in materialen en hun herkomst. Wet- en regelgeving gericht op lineaire productie kan circulaire innovaties belemmeren. Afstemming tussen verschillende partijen in de waardeketen is cruciaal, maar blijkt lastig te realiseren. Alle aanwezigen zijn of willen aan de slag met circulariteit in hun bedrijven en herkennen de dilemma’s.
Moderator Arjan Ester opent de avond met een tweegesprek met bedrijfskundige en economisch historicus Han Mesters, sectorbankier zakelijke dienstverlening bij ABN AMRO. Mesters benadrukt het belang van de menselijke component van circulaire innovatie. Wie naar een ander bedrijfsmodel wil gaan, zegt hij, moet zich realiseren dat ook de mix van mensen moet veranderen. ‘Dat wordt cognitieve diversiteit genoemd. Mensen die door verschillende lenzen en met verschillende referentiekaders naar het probleem kijken. Met dezelfde mensen in een hiërarchische organisatie innoveren is moeilijk te realiseren.’
Redenen voor vertrek
Rank is a responsibility, not a privilege, zegt Mesters. ‘Bij veel bedrijven is het nog een privilege. Maar als leidinggevende moet je voorbeeldgedrag laten zien en bereid zijn te reflecteren op je eigen gedrag. Wees je er ook van bewust dat je als management of teamleider ontzettend veel impact hebt op de organisatiecultuur.’ De twee belangrijkste redenen waarom mensen hun werkgever verlaten, zijn de bedrijfscultuur en de kwaliteit van het management, zo blijkt uit onderzoek van Gallup. ‘Op beide hebt u heel veel invloed’, houdt Mesters zijn gehoor van 24 captains voor in Het Koelhuis in Zutphen. ‘Je moet weten wat je bedrijfscultuur is, welke cultuur je wilt hebben en hoe je daar moet komen. En mensen heel goed laten uitspreken over wat ze vinden. Ze moeten kunnen zeggen dat ze het ergens niet mee eens zijn, of iets niet handig vinden. Denk goed na over welke mensen je nodig hebt om de competenties in de organisatie aan te vullen. Dat is heel belangrijk in innovatie.’
Mesters komt veel ondernemers tegen die zich afvragen wat ze fout doen, als het over hun personeelsbeleid gaat. De opleidingsmogelijkheden, persoonlijke ontwikkelplannen, een goede werk-privébalans, tafelvoetbal in de kantine ten spijt, na drie jaar vertrekken de talenten alweer. ‘Ik zeg dan: kijk eens wat er op de bucketlist van je werknemer staat. Wat wil die en wat zijn diens persoonlijke KPI’s? Kun je een link leggen tussen die persoonlijke KPI’s en de KPI’s van het bedrijf?’, betoogt hij. ‘Neem van mij aan dat de huidige personeelsschaarste blijft. Zorg dus dat je een onweerstaanbare werkgever wordt.’
‘Praatplaatje’ als kapstok
Linda van de Maat, directeur operations bij ETNA Coffee Technologies in Doetinchem, heeft niet te klagen over de menselijke factor in de reis naar circulariteit en duurzaamheid van ETNA. ‘We zijn al even bezig, maar staan nog aan het begin van de reis.’ In 2000 werd de divisie koffiemachines afgesplitst van de keukenapparatuur en ging deze onder de naam ETNA Coffee Technologies zelfstandig verder. Twaalf jaar geleden maakte het bedrijf een doorstart na een faillissement en produceert het nu volautomatische koffiemachines voor de professionele markt. Met als uitgangspunten dat het product goed te repareren moet zijn, het gewoon altijd moet doen en een lange levensduur heeft.

Locatie Schuitemaker
‘Circulariteit moet als teamactiviteit in de keten tot zijn recht komen’
Dat kwam niet per se voort uit het idee dat ETNA duurzaam of circulair moet zijn, maar in de praktijk was het dat wel, zegt Van de Maat. ‘We begonnen met de triple-R strategie: repair, reuse en recycle. We hadden een duurzaamheidsmanager die de CO2-uitstoot ging meten, maar dat was niet heel erg ingebed in de organisatie. Toen zijn we met een groot deel van de collega’s bij elkaar gaan zitten om te praten over wat duurzaamheid en circulariteit voor ons betekent. Daar is een ‘praatplaatje’ uit voortgekomen dat we sinds 2022 intern en daarna ook extern als kapstok gebruiken om te vertellen wat we doen qua duurzaamheid en circulariteit.’
De directeur operations stelt dat het voor ETNA Coffee Technologies belangrijk is het eerlijke verhaal te vertellen. Want overal zit een disclaimer aan vast. ‘We zeggen wel dat 75 procent van onze componenten uit Europese landen komt, maar waterdicht is die bewering niet. Neem bijvoorbeeld het ventieltje dat in een koffiemachine zit. Het herkomstland daarvan is Italië’, schetst ze. ‘Maar in dat ventieltje zit een koperspoeltje en we weten nog niet uit welk land dat komt. En dat is het eerlijke verhaal dat we vertellen aan klanten en het leuke is dat het intern ook goed aansluit.’
Mooi initiatief
ETNA richt zich nu vooral op reduce, repair en reuse. Dat blijkt een zoektocht. ‘Vanuit ons magazijn kwam een heel mooi initiatief op dit vlak. Spareparts leverden we altijd in een nieuw doosje met beschermingsmateriaal eromheen. En veel van wat we inkopen komt ook binnen in een nieuw doosje met beschermmateriaal’, vertelt Van de Maat. ‘Iemand zei: “Waarom gebruiken we dat niet, daar is niets mis mee.” Dat zijn kleine dingen waar mensen zelf mee komen.’

Henk Landeweerd, Schuitemaker BV: ‘We zetten kleine stapjes in het proces en hebben het geluk dat onze mensen er enthousiast over zijn.’ Foto: Schuitemaker BV
ETNA Coffee Technologies heeft circulariteit ‘chefsache’ gemaakt, waar Mesters eerder ook groot voorstander van bleek. ‘Mijn hoofd staat op de postzegel op onze website als je op duurzaamheid klikt. Want als de directie het niet belangrijk maakt, waarom zou ons team dat dan wel doen?’, aldus Van de Maat. Uit bijna iedere discipline binnen het bedrijf zit iemand in het team duurzaamheid. ‘Een belangrijke les die ik heb geleerd is dat je duurzaamheid en circulariteit niet achteraf in je product kunt bakken. Het is een teamactiviteit die in de keten tot zijn recht moet komen.’
Bij de doorstart twaalf jaar geleden gingen er elf mensen mee. ‘Ondertussen zijn we met tachtig mensen. Van de originele elf zijn er nog acht in dienst’, zegt Van de Maat. ‘Die cultuur van “zuinigheid” is meegegroeid met het bedrijf. We komen ergens vandaan en daar moeten we slim mee omgaan. Dat kun je mooi verkopen als circulariteit.’ Repareerbaarheid is in haar ogen een aansprekend voorbeeld. ‘De machine moet goed zijn, maar als er iets mee is, moet deze makkelijk te repareren zijn. De zijkanten van het apparaat zijn met een gewone schroevendraaier los te maken.’
Ideeën van klant als struikelblok
Na het hoofdgerecht nemen de aanwezigen plaats aan een andere tafel en krijgt Henk Landeweerd, directeur bij Schuitemaker BV, de vloer. Dit bedrijf uit Rijssen is actief in gladheidsbestrijding en heeft gemeenten en Rijkswaterstaat als klant. ‘We werken aan innovatieve oplossingen en proberen goed naar onze klanten te luisteren. Sommige klanten hebben een in mijn ogen te beperkte opvatting van circulariteit, als ze alleen naar refurbishing van machines kijken’, stelt hij. Dat kan in zijn ogen een struikelblok zijn: er zijn immers nog veel andere mogelijkheden voor levensduurverlenging of circulariteit. ‘Overheidsorganisaties stellen sowieso hoge eisen aan kwaliteitsmanagement, maar je moet het “moeten” omzetten in “a way of life” en nadenken over hoe je je machines en processen duurzaam kunt ontwikkelen en circulair kunt aanbieden in een circulair businessmodel.’

Link magazine april/mei 2025.
Thema: Snel innoveren en de effectiviteit van r&d .Vraag exemplaar op bij mireille.vanginkel@linkmagazine.nl
Schuitemaker BV legt zich nu toe op het refurbishen van componenten die gebruikt worden bij regulier onderhoud van de machines, veelal vastgelegd in servicecontracten. ‘Rijkswaterstaat wil een machine die 13 jaar meegaat, en na refurbishment daar 10 jaar aan toevoegen. Wij willen de machines 25 jaar of langer mee laten gaan door tijdig onderdelen te vervangen door refurbished componenten, en daar al in het ontwerp rekening mee te houden’, aldus Landeweerd. Tegelijk wil Schuitemaker BV elke machine laten aansluiten op de laatste stand van de techniek en ze ook upgraden. ‘Dat noemen we re-manufacturing. Dus refurbishment plus upgrade is re-manufacturing.’
Refurbishment van componenten
De volgende stap is een echte refurbishmentlijn op te zetten voor machines én voor componenten. Landeweerd: ‘We hebben een duidelijke strategie, die op veel delen van de organisatie impact heeft. Op de serviceafdeling gaan servicecontracten een belangrijke rol spelen. We zetten kleine stapjes in het proces en hebben het geluk dat onze mensen er enthousiast over zijn. Omdat ze onze klanten aan ons willen binden.’
In de afsluitende plenaire discussie wordt duidelijk dat navigeren naar circulariteit gepaard gaat met vallen en opstaan. Het is belangrijk om bij klanten te achterhalen waarom ze bepaalde dingen vragen en hen, samen met ketenpartners, te helpen om anders te gaan denken. Landeweerd: ‘Praat ook met mensen die er verstand van hebben. En ga er zelf goed over nadenken en zie de kansen. Daar zijn bij ons dingen uit naar voren gekomen die we best revolutionair vinden. Wordt vervolgd!’
Dit Captain’s Dinner wordt georganiseerd door BOOST Smart Industry, link magazine, Kennispoort Regio Zwolle, RCT Gelderland, Novel-T, Koninklijke Metaalunie, FME, Oost NL en ABN AMRO.
