De Nederlandse industrie produceerde in juni 4,6 procent meer dan een jaar eerder, maar achter dat groeicijfer gaan grote verschillen schuil. De machine-industrie springt eruit met een productiegroei van ruim 26 procent, terwijl onder meer chemie, kunststof en transportmiddelen krimpen. Tegelijkertijd blijft de ontwikkeling van de arbeidsproductiviteit een structureel probleem voor het concurrentievermogen van de Nederlandse industrie.
De Nederlandse industriële productie ontwikkelt zich in 2026 duidelijk beter dan vorig jaar. In vijf van de eerste zes maanden lag de productie hoger dan in dezelfde maand van 2025. Ook recente metingen onder inkoopmanagers wijzen op verdere groei.
De verschillen tussen industriële sectoren zijn echter fors. De machine-industrie produceerde in juni ruim 26 procent meer dan een jaar eerder en is daarmee een belangrijke aanjager van het totale groeicijfer. Ongeveer de helft van de industriële subsectoren noteerde groei.
Daartegenover staat een aantal omvangrijke sectoren waar de productie juist terugloopt. Chemie, kunststofindustrie, transportmiddelen en reparatie en installatie van machines produceerden minder dan een jaar geleden.
Nederlandse chemie onder zware druk
Vooral de situatie in de chemische industrie is zorgelijk. In het eerste kwartaal van 2026 lag de Nederlandse chemieproductie ruim 9 procent lager dan een jaar eerder. Daarmee kende Nederland volgens ING de grootste terugval onder de grote chemieproducerende landen in Europa.
De basischemie wordt het hardst geraakt, met forse productiedalingen bij onder meer organische chemicaliën en polymeren. De problemen beperken zich niet tot Nederland. De Europese chemiesector kampt met een zwakke vraag en een bezettingsgraad van slechts 74 procent.
Nederlandse bedrijven hebben daarnaast te maken met een relatief ongunstige kostenpositie. Europese gasprijzen liggen nog altijd aanzienlijk boven die in de Verenigde Staten, terwijl Nederlandse producenten bovendien worden geconfronteerd met hoge netwerkkosten, belastingen en CO2-beprijzing.
Groei productiviteit blijft achter
Naast de conjuncturele verschillen tussen sectoren speelt een structureler vraagstuk. De groei van de Nederlandse arbeidsproductiviteit staat al langere tijd onder druk. In 2024 daalde de arbeidsproductiviteit in de marktsector volgens de Productiviteitsmonitor van het CPB met 0,1 procent.
Opvallend is dat de verschuiving van werkgelegenheid van industrie naar dienstverlening maar een beperkt deel van de stagnatie verklaart. De belangrijkste oorzaak ligt binnen sectoren zelf: bedrijven slagen er minder goed in hun productiviteit verder te verhogen. Daarnaast groeit de werkgelegenheid relatief sterk bij minder productieve ondernemingen.
Dat is juist voor de industrie een belangrijk signaal. De sector behoort traditioneel tot de meest productieve delen van de Nederlandse economie, maar ook hier is de productiviteitsgroei teruggelopen.
‘Productiviteitsgroei is prioriteit nummer één in de industrie, zeker in een krappe arbeidsmarkt’, stelt Gert Jan Braam, Sector Banker Industry bij ING. Volgens hem zijn investeringen in nieuwe technologie, datagebruik, kunstmatige intelligentie en vakmanschap noodzakelijk om de basis voor langetermijngroei te leggen.
Meer produceren met dezelfde mensen
Voor maakbedrijven wordt daarmee niet alleen de ontwikkeling van de orderportefeuille bepalend. Door de structurele arbeidskrapte en internationale kostendruk zal groei steeds nadrukkelijker moeten komen uit een hogere toegevoegde waarde per medewerker.
Automatisering, robotisering, digitalisering en AI worden daarmee minder een keuze dan een voorwaarde om productie in Nederland concurrerend te houden. De sterke groei van de machine-industrie is positief, maar voor het verdienvermogen op langere termijn is vooral van belang of bedrijven erin slagen die groei te combineren met een structureel hogere productiviteit.
