Na de alarmerende rapporten van Mario Draghi over Europa’s concurrentiekracht en van Peter Wennink over het Nederlandse verdienvermogen ontbreekt het niet aan heldere diagnoses. We moeten volop investeren in onze strategische industrie om onze welvaart te behouden. Helga Witjes, gedeputeerde van de provincie Gelderland, zei het helder: ‘Draghi was de wake-up call. Wennink heeft ons uit bed geschopt.’ Maar in plaats van heldere besluiten en beleid om de industrie te behouden, worden werkgroepen ingesteld om het probleem nóg maar eens te analyseren.
In mijn 25 jaar als adviseur voor de industrie heb ik bedrijven zien groeien, fuseren, moderniseren en vertrekken. Maar de afgelopen jaren signaleer ik iets nieuws: bedrijven twijfelen structureel, als nooit tevoren. Dat zou ons allemaal zorgen moeten baren, en vooral ook tot actie moeten manen. Het gevaar van de huidige crisis is echter dat deze niet luid genoeg is om iedereen wakker te schudden.
Zolang onze supermarkten vol liggen en de auto voor de deur staat, voelen we de pijn nog niet. Dat komt doordat we ons in een liminale tijd bevinden: een periode die pas achteraf als kantelpunt zichtbaar wordt. Wennink omschrijft het zo: ‘We kijken naar het nu, naar onze huidige welvaart, niet naar wat we nodig hebben om die welvaart voor onze kinderen te behouden.’ De rekening komt, we weten alleen nog niet wanneer.
Sceptici zullen zeggen dat de markt dit wel oplost. Maar de markt investeert alleen als de randvoorwaarden kloppen. En die kloppen nu niet, want de Nederlandse industrie staat structureel onder druk: hogere energiekosten dan in onze buurlanden, een overvol elektriciteitsnet, jarenlange vergunningstrajecten en toenemende personeelstekorten door vergrijzing. Anderen stellen dat de industrie elders thuishoort, vanwege het vervuilende karakter – een beeld uit het verleden. Moderne industrie is schoon, circulair en datagedreven. Verduurzaming vraagt juist om meer industrie, niet om minder.
De problematiek is integraal: er is niet één knop om aan te draaien. Ruimte, energie, natuur, huisvesting, alles hangt met elkaar samen. Daar is een nationale visie voor nodig en politiek met ruggengraat. Dat lijkt maar niet te lukken. Wat Nederland nodig heeft, is een bewindspersoon met een mandaat dat verder gaat dan de lopende kabinetsperiode. Een minister voor Strategische Relevantie: iemand die niet reageert op de waan van de dag, maar werkt aan een routekaart richting 2050. Die nu de pijnlijke keuzes maakt die over tien jaar lonen.
Want verlies je de industrie, dan verlies je niet alleen werkgelegenheid maar ook kennis, ketens, innovatiekracht en uiteindelijk je stem in de wereld. We hebben de kennis en bedrijven die echt willen. Maar het ontbreekt aan politieke moed: de bereidheid om vandaag pijn te nemen voor de welvaart van morgen. Dat is onpopulair en kost stemmen op de korte termijn. Doormodderen is echter geen optie. Het is twee voor twaalf. Stop met rapporten bestellen en maak keuzes. En begin met uitvoeren.
