Energie wordt steeds nadrukkelijker een strategische factor voor Europa. Netcongestie, afhankelijkheid van buitenlandse grondstoffen en een sterk groeiende elektriciteitsvraag zetten het systeem onder druk. Volgens Jan Willem de Jong van energiemanagementspecialist iwell vraagt dat precies om wat zijn bedrijf faciliteert: decentrale energievoorziening, dichtbij de gebruiker. ‘Energie hoort bij de pijlers van Europese veiligheid. Zonder stroom is er geen bedrijvigheid.’
iwell bouwt aan energiezekerheid voor bedrijven
Toen iwell tien jaar geleden begon, was het een tijd van klimaatoptimisme en internationale samenwerking. Barack Obama zat nog in het Witte Huis, de Parijsakkoorden waren net ondertekend en 2050 leek een overzichtelijke horizon. Jan Willem de Jong, medeoprichter en ceo van de Utrechtse energiemanagementspecialist, keek er destijds al anders naar: ‘Het zag er allemaal veelbelovend uit, maar wij dachten: wat gaan we morgen doen? Hoe maken we die CO2-neutrale toekomst praktisch?’ Het antwoord zit volgens hem niet alleen in idealisme, maar ook in realisme. ‘Je moet het hebben over de verdienmodellen voor de eindgebruikers, over hoe je ervoor zorgt dat het licht blijft branden en over wat ervoor nodig is om energie betaalbaar te houden.’
Het vraagstuk past bij de maatschappelijk betrokken ondernemer De Jong: ‘Verbeter de wereld, begin een bedrijf. Want juist in een wereld die best ingewikkeld wordt en steeds ruwer, is een bedrijf de beste manier om impact te maken en vooruitgang te boeken. Daar kun je snel en wendbaar zijn, en de wereld veranderen.’ Hij benadrukt vervolgens het belang van een betrouwbaar energiesysteem: ‘Als je het hebt over Europese veiligheid, dan zijn er een paar pijlers. De militaire kant natuurlijk, maar ook cybersecurity en voedselveiligheid. Energie hoort daar zeker ook bij, want het is de kurk waarop de welvaart draait: zonder stroom geen bedrijvigheid.’
Dirigent
Nederland fungeert in zijn verhaal als voorland en als waarschuwing tegelijk. ‘We zijn nummer drie in de wereld als het gaat om de adoptie van elektrisch vervoer, we hebben gigantisch veel zonnepanelen per inwoner’, stelt De Jong. ‘Maar we zijn ook wereldkampioen netcongestie. We zitten op de blaren van die koploperrol, omdat we dat niet helemaal goed hebben gedaan. In Duitsland, in het VK, in België, overal waar we actief zijn, zitten ze in dezelfde film, in slow motion. Je ziet daar precies dezelfde dingen gebeuren die hier al zijn gebeurd.’
‘Met meer van hetzelfde ga je het niet oplossen’
Iwell positioneert zich als bouwsteen voor een nieuw Europees energiesysteem. Zijn oplossing gaat verder dan alleen een grote batterij plaatsen bij een bedrijf met een energie-uitdaging. ‘Ja, we hebben goede batterijen, net als heel veel andere partijen’, aldus De Jong. ‘Maar het staat of valt met hoe je ze toepast en hoe je ze integreert in je energiesysteem. Iwell is de dirigent van de energiestromen. We koppelen zonnepanelen, laadpalen en batterijen, en bewaken de netaansluitingen. Eerst zorgen we ervoor dat het licht blijft branden. Daarna optimaliseren we en verlagen we de energierekening.’
De aanpak blijkt aan te slaan. Tussen 2021 en 2024 groeide iwell hard. Inmiddels telt het bedrijf zo’n honderd medewerkers. De dirigentenrol gaat gepaard met een stevige claim. ‘We nemen eindverantwoordelijkheid voor de oplossing’, zegt De Jong. ‘Je kunt ons ook tweede kerstdag bellen als er iets mis is. We geven garanties op de beschikbaarheid van energie, inclusief boetes als we daar niet aan voldoen.’ Iwell durft die verzekering te geven omdat het al tien jaar actief is. ‘Dat is waarom grote internationale partijen met ons willen schalen.’
Meer realisme
Iwell werkt met systemen van 240 kilowattuur tot 50 megawattuur. Bij nieuwe klanten begint het bedrijf met rekenen. ‘We analyseren eerst het energieprofiel over een jaar’, legt De Jong uit. ‘Wat is er verbruikt, wat is er opgewekt? Vervolgens kijken we naar de verwachte veranderingen of gewenste uitbreidingen: ga je elektrificeren, voeg je elektrisch transport toe? Dat modelleren we, inclusief ROI, zodat een ondernemer een professioneel investeringsbesluit kan nemen.’ Daarna begint het echte werk: installeren en continu optimaliseren. ‘Want vraag mij niet hoe het Europese energielandschap er over tien jaar uit zal zien; dat kan niemand voorzien. Je moet niet proberen de toekomst te voorspellen, maar zorgen dat je wendbaar en weerbaar bent.’
De gebruikte batterijchemie is lithium-ijzerfosfaat. De cellen daarvoor komen uit China. ‘De inconvenient truth is dat we daar afhankelijk van zijn’, erkent De Jong, die er gelijk aan toevoegt: ‘Maar cybersecurity is bij ons een groot thema. Wij bouwen het hele netwerk, de aansturing binnenin de batterij en de aansturing van de klantlocatie. Dat is allemaal made, managed en maintained in Europa. Er gaat geen byte zonder ons medeweten naar onze batterijcelleveranciers.’
Laat Chinese partijen hier fabrieken bouwen, maar dan wel in een joint venture met een lokale partij en een fiftyfifty-verdeling
Naar de mondiale batterij-industrie kijkt De Jong pragmatisch. ‘CATL, de grootste Chinese fabrikant van lithium-ionbatterijen in de wereld, heeft een r&d-afdeling die groter is dan heel Northvolt’, geeft hij als voorbeeld. ‘We lopen in Europa achter en dat gaan we niet zomaar inhalen. Dus laten we realistischer denken. Laat Chinese partijen hier fabrieken bouwen, maar dan wel in een joint venture met een lokale partij en een fiftyfifty-verdeling. Dat is precies wat zij vroeger van onze autofabrikanten vroegen. We moeten wat minder idealistisch en meer realistisch handelen om onze idealen te bereiken.’
Betaalbaar energiesysteem
Netcongestie ziet De Jong als symptoom van een dieper probleem. ‘Het CBS heeft becijferd dat er in 2024 in Nederland 26,5 miljard aan energiebelastingen is geheven. En er werd slechts 4,4 miljard terug geïnvesteerd in de energietransitie. Volatiele energieprijzen, netcongestie, netwerkkosten die de pan uitrijzen, te weinig netcapaciteit, we zijn continu pleisters aan het plakken’, zegt hij. De overheid heeft dus een taak te doen, maar ondernemers kunnen hun energieonafhankelijkheid achter de meter ook zelf organiseren. ‘Dat is wat wij faciliteren met iwell. Zo kunnen bedrijven veel sneller impact maken dan wanneer ze wachten totdat de netcongestie is opgelost.’
De grootschalige netverzwaring plaatst De Jong in perspectief. ‘De begroting van TenneT, wat ze denken te investeren in netten, is gigantisch’, stelt hij. ‘Alleen in Nederland gaat het om tientallen miljarden. Ook al zouden we het geld hebben, we hebben de handjes niet om het overal te installeren. Het gaat om snelheid en weerbaarheid. Dat vraagt per definitie om meer decentrale oplossingen. Met meer van hetzelfde ga je de aanstaande verdrievoudiging van het stroomverbruik niet organiseren.’
Toch overheerst bij De Jong optimisme. ‘We hebben bijna 450 miljoen mensen in de EU’, zegt hij. ‘We hebben een gigantische welvaartsstatus en economische bazooka’s die we kunnen inzetten. Ik word soms een beetje moe van het woord wake-up call, die moeten we inmiddels wel hebben gehad. Laten we dat gevoel omzetten in actie. Als we realisme koppelen aan onze idealen, dan kunnen we het Europese energiesysteem betaalbaar en weerbaar maken. En die onafhankelijkheid blijkt toevallig nog duurzamer te zijn ook.’
