‘We zoeken iemand met hart voor de zaak.’ Het is vaak de eerste zin waar iedereen het over eens is. En de laatste waarvan iemand precies kan uitleggen wat ermee bedoeld wordt. In het gebruik valt de zin zelden op. Er wordt geknikt. Soms instemmend, soms uit gewoonte. En het gesprek gaat door. Tegelijkertijd is het een van de minst scherpe criteria die er zijn.
Want wat betekent het eigenlijk? Loyaliteit? Inzet? Blijven als het tegenzit? Of wordt er iets anders bedoeld, maar blijft het lastig om dat concreet te maken? ‘Hart voor de zaak’ heeft iets aantrekkelijks. Het suggereert betrokkenheid, intuïtie, het juiste doen op het juiste moment. Iets wat zich moeilijk laat meten, maar waarvan vaak wordt aangenomen dat het herkenbaar is. En juist daar zit het probleem. Het blijft impliciet. Iets waarop wordt gestuurd, zonder dat het echt wordt benoemd.
In de praktijk krijgt de zin ineens gewicht op momenten van koerswijziging of opvolging. Vooral wanneer het spannend wordt. Wanneer er gekozen moet worden. Wanneer de organisatie een andere richting op beweegt. Wanneer duidelijk wordt dat niet iedereen vanzelf meegroeit. Dan verandert ‘hart voor de zaak’ al snel in een verzachtende term. Een manier om het gesprek minder scherp te maken. Het maakt het mogelijk om twee dingen tegelijk te zeggen: dat iemand waardevol is geweest en dat dat misschien niet meer voldoende is. Daar wordt het ongemakkelijk. Want zeggen dat iemand niet meer past bij de volgende fase, voelt anders dan het benadrukken van zijn of haar betrokkenheid.
Wat het complex maakt, is dat de betekenis per context verschilt. In een familiebedrijf zit het vaak in historie en loyaliteit. In een investeringsomgeving in tempo en resultaat. In het mkb in eigenaarschap en doen wat nodig is. Allemaal valide. Maar niet uitwisselbaar. Misschien is het zelfs omgekeerd. Dat juist mensen met het meeste hart voor de zaak soms het moeilijkst meebewegen. Niet door gebrek aan inzet, maar doordat ze zo sterk verbonden zijn met wat de organisatie was.
‘Hart voor de zaak’ krijgt dan een andere lading. Minder een gevoel van betrokkenheid, meer wat er concreet nodig is: eigenaarschap, besluitkracht, het vermogen om te veranderen. En juist dat blijft vaak impliciet. Waardoor iedereen het eens is, maar er feitelijk weinig verandert. Zeker wanneer duidelijk wordt dat niet iedereen meebeweegt met wat de volgende fase vraagt. Juist dan wordt zichtbaar waar het echt over gaat. En waar het gesprek vaak wordt uitgesteld.
Het gaat niet om de vraag of iemand hart voor de zaak heeft. Maar om hoe scherp is wat de organisatie op dit moment vraagt. En misschien nog belangrijker: of daar het eerlijke gesprek over wordt gevoerd, voordat ‘hart voor de zaak’ het antwoord wordt dat alles in stand houdt.
