De Nederlandse industrie zet steeds vaker kunstmatige intelligentie in, maar het tempo blijft onvoldoende om internationaal concurrerend te blijven. Dat blijkt uit een sectoranalyse van ING Research. Slechts één op de vijf producenten gebruikt actief AI, terwijl software-investeringen achterblijven bij de totale industriële investeringsgroei.
Nederlandse industrie laat nog altijd veel AI-kansen liggen.
De reële waarde van het industriële softwarekapitaal is tussen 2019 en 2024 zelfs met 7,5% gedaald, terwijl het landelijke softwarekapitaal met 8,5% groeide. Daarmee dreigt de sector productiviteits- en concurrentiekracht mis te lopen.
Productiviteitskansen blijven liggen
Academische studies tonen aan dat AI de jaarlijkse productiviteitsgroei per werknemer met tot 3 procentpunten kan verhogen. Industriebedrijven die AI implementeren, presteren op middellange termijn beter in zowel productiviteit als marktaandeel.
Volgens Gert Jan Braam, Sectorbanker Industrie bij ING, ligt de sleutel in een pragmatische aanpak: “Begin klein en haal waar nodig expertise van buiten. Breng eerst de datahuishouding op orde om AI-toepassingen met de juiste gegevens te voeden. Daarna kun je verantwoord opschalen.”
Nederland middenmoter in Noordwest-Europa
Binnen de EU scoort Nederland boven het gemiddelde: 29% van de industriebedrijven met 10 of meer werknemers gebruikt AI, tegenover 17% in de EU als geheel. Toch blijft Nederland achter bij koplopers als België en Denemarken, waar bijna 40% van de maakbedrijven AI toepast. Het aandeel grootgebruikers (drie of meer toepassingen) ligt daar met 17% eveneens hoger dan in Nederland (11%).
Kansen in en rond het kernproces
AI biedt veel potentieel in productieomgevingen:
- AI-gestuurde kwaliteitscontrole
- Verkorten van omsteltijden
- Voorspellend onderhoud
- Optimalisatie van productieplanning en logistiek
- Autonome transportsystemen
- Geautomatiseerde offerte- en bestelprocessen
- AR-ondersteuning voor monteurs
- Chatbots en automatische documentatie
De grootste productiviteitswinst ligt echter vaak buiten het kernproces zelf, in ondersteunende functies zoals planning, logistiek, service en administratieve processen.
Investeringen en leiderschap cruciaal
Om het AI-potentieel te benutten, zijn hogere software-investeringen noodzakelijk. De afgelopen vijf jaar groeiden software-investeringen in de industrie gemiddeld met slechts 2% per jaar – ongeveer de helft van de totale industriële investeringsgroei.
Link magazine december 2025-januari 2026. Thema: Geld verdienen tijdens de hele lifecycle. Cover Christian Rood Leydenjar. Lees het artikel digital of vraag exemplaar op bij mireille.vanginkel@linkmagazine.nl
Daarnaast vraagt AI om strategisch leiderschap. Het invoeren van AI betekent een systeemverandering die weerstand kan oproepen. Onderzoek wijst uit dat 95% van de GenAI-pilots mislukt doordat organisaties frictie proberen te vermijden in plaats van AI diep in werkprocessen te verankeren.
Door personeelsschaarste is grootschalig banenverlies in de industrie echter onwaarschijnlijk. Automatisering verschuift de focus juist naar productontwikkeling en procesverbetering.
Klein beginnen, schaal creëren
Succesvolle implementatie begint met kennisopbouw en kleine, concrete toepassingen. Door samenwerking, schaalvergroting of fusies kunnen bedrijven bovendien voldoende digitale slagkracht ontwikkelen om concurrerend te blijven in een steeds complexer speelveld.
De conclusie van ING Research is helder: zonder versnelde digitalisering en gerichte software-investeringen loopt de Nederlandse industrie het risico een belangrijke productiviteitsslag te missen in het AI-tijdperk.
