Op steeds meer industrieterreinen stokt groei door netcongestie. Bedrijven wachten op capaciteit die niet komt en schuiven investeringen vooruit. Op de Brainport Industries Campus is een andere route gekozen. Daar hebben bedrijven hun elektriciteit, warmte, koude en perslucht collectief georganiseerd en de levering ondergebracht bij één centrale partij. Sinds 2018 regelt BIC Utility de volledige energiehuishouding van de campus. De aanpak laat zien dat netcongestie niet alleen een technisch vraagstuk is, maar ook een kwestie van slim organiseren en investeren voordat de nood het hoogst is.
De bedrijven op de Brainport Industries Campus hebben de levering van hun elektriciteit, warmte, koude, perslucht en gedemineraliseerd water uit handen gegeven. Geen eigen warmtepomp of compressor dus, en ook geen eigen aansluiting op het elektriciteitsnet; alles wordt geregeld via een gedeelde energiecentrale. De verantwoordelijkheid daarvoor ligt al sinds 2018 bij BIC Utility BV, een special purpose vehicle (SPV) waarin de Brabantse Ontwikkelings Maatschappij (BOM) en energiespecialist Equans allebei een aandeel van 50 procent hebben. ‘Vanuit BIC Utility leveren we alle utilities aan de bedrijven op de BIC’, zegt Ruud Vleugels, directeur Carbon Shift binnen Equans en nauw betrokken bij het BIC-project. ‘We sluiten lange contracten af met de huurders en garanderen levering.’
Door alle faciliteiten te centraliseren, zijn de installaties groter, draaien ze continu en worden ze beter benut. Vleugels schetst het voordeel met een voorbeeld uit de praktijk. ‘Neem perslucht. Als de vijftig huurders op de BIC allemaal hun eigen compressortje neerzetten, werkt dat natuurlijk ook. Maar ze hebben wellicht niet altijd perslucht nodig, dus gaat zo’n systeem vaak uit en aan. Binnen de campus is afgesproken dat de perslucht centraal wordt opgewekt, in één persluchtstraat. Die draait stabiel en is efficiënter. En doordat die installatie groot is, kunnen we de warmte die vrijkomt, benutten om het gebouw te verwarmen. We gebruiken slimme algoritmes voor een optimale verdeling.’
Niet zeuren
Ook de elektriciteitsvoorziening is onderdeel van dat systeem. Vanzelfsprekend ligt het dak van de campus vol zonnepanelen om een deel van de benodigde stroom zelf te kunnen opwekken. ‘De campus groeit; huurders breiden uit, hun processen veranderen, dus het verbruik loopt op’, vertelt Vleugels. ‘In 2022 gaf de netbeheerder aan dat de grens was bereikt. Maar de bedrijven op de campus stoppen natuurlijk niet met produceren. Dus we moesten iets doen.’ BIC Utility heeft daarom een batterijsysteem van één megawattuur bij het gebouw geplaatst om pieken in het verbruik op te vangen. ‘Omdat dat later niet voldoende bleek, is er sinds enige tijd ook een dieselaggregaat bijgekomen.’ Vleugels benadrukt hoe belangrijk het is om de samenwerking met de netbeheerder te zoeken. ‘In de eerste jaren na 2022 verliepen de gesprekken met Enexis best stroef’, herinnert hij zich, ‘maar de laatste tijd weten we elkaar steeds beter te vinden. Wij vertellen wat onze plannen zijn en wat we daarbij nodig hebben. Enexis kijkt wat er mogelijk is en denkt mee.’
Inmiddels is er ruimte ontstaan voor concrete afspraken, zoals blokstroom. ‘We mogen nu tussen twaalf en zes uur meer stroom afnemen’, aldus Vleugels, die er gelijk aan toevoegt dat hij vindt dat daar ook wat tegenover moet staan. ‘Als je iets krijgt, moet je ook laten zien dat je ermee aan de slag gaat. En niet gaan zeuren dat het te weinig is en dat het elektriciteitsnet te laat is opgeschaald. Dat klopt wel, maar met mauwen schiet je niets op als je vooruit wil. Daarom investeren we nu in een grotere batterij van vijf megawattuur. We laden die ’s nachts op, zodat we overdag grotere pieken kunnen afvangen. Zo blijven we binnen het gecontracteerde vermogen.’
Meten, praten en sturen
Een belangrijke randvoorwaarde voor een goede controle is inzicht. Op de BIC zijn ongeveer vijfhonderd meters geïnstalleerd, die elke energiestroom volgen. Zo wordt op de minuut zichtbaar wat bedrijven daadwerkelijk gebruiken. En dat blijkt in de praktijk vaak een heel stuk minder dan wat huurders vooraf aangeven. ‘Aan het begin vragen we altijd: wat heb je nodig? Dan hoor je forse vermogens’, zegt Vleugels. ‘Maar we hebben inmiddels ervaren dat bedrijven altijd marges inbouwen. Als we dan kijken hoeveel ze werkelijk verbruiken als ze productie draaien, zien we de meters heel regelmatig nauwelijks aanslaan.’
BIC Utility overlegt daarom continu met de huurders. Sommige processen zijn nauwelijks te beïnvloeden, andere wel. ‘Soms zien we pieken, bijvoorbeeld door ovens die aangaan. Dan kijken we samen met zo’n gebruiker of de timing kan worden aangepast. Dat gaat natuurlijk niet altijd, maar de bedrijven staan zeker open voor dat gesprek. Met een huurder hebben we nu bijvoorbeeld afgesproken dat hij zijn oven pas aan het eind van de middag aanzet, omdat zijn proces een uur of zeven onafhankelijk kan draaien. Die dialoog is echt onderdeel van het systeem.’
Een laatste factor waardoor deze samenwerking op de BIC werkt, is de duidelijke rolverdeling, vindt Vleugels. BIC Utility vormt de schakel tussen techniek, investeringen en huurders. De BOM toetst investeringen op marktconformiteit. ‘Ze houden ons scherp. Bovendien worden de investeringen getest door onafhankelijke ingenieursbureaus. Dat geeft vertrouwen bij huurders. We zijn open over onze tarieven en over wat we doen.’ Die borging is volgens hem essentieel zodra bedrijven hun eigen installaties uit handen geven.
Klein beginnen
Het is juist die regie waaraan het op bestaande andere industrieterreinen ontbreekt als bedrijven samen willen optrekken in bijvoorbeeld stroomdeling. Equans is bij veel initiatieven betrokken geweest, vertelt Vleugels, maar kijkt tegenwoordig heel kritisch naar dergelijke projecten voordat het instapt. ‘Gemeentes zeggen wel dat ze het faciliteren, maar ze spreken zich niet echt uit. Bedrijven willen best meedenken, tot het geld kost; dan valt de helft af. Zo groot blijkt hun probleem dan ineens niet te zijn. En als verderop in het proces duidelijk wordt dat de gemeenschappelijke warmtepomp niet bij Jantje of Pietje komt, maar bij Klaasje, ben je er weer een paar kwijt.’ Volgens Vleugels is het daarom cruciaal om klein te beginnen, met partijen die elkaar aanvullen en een concreet probleem hebben. ‘Hoe meer mensen aan tafel, hoe meer wensen en eisen. Dan wordt het steeds lastiger om eruit te komen.’
Voor zo’n samenwerking is een tussenschakel nodig die levering en continuïteit borgt. ‘Als de ene partij iets over heeft en de andere iets nodig heeft, werkt het wel’, legt Vleugels uit. ‘Maar wat als dat verandert? Dan moet er iemand zijn die garandeert dat de levering doorgaat. Op de BIC doet BIC Utility dat. Ik zeg niet dat wij overal moeten zitten, maar die rol moet in dit soort projecten wel ingevuld zijn.’ Ook de overheid heeft daarin een taak, vooral lokaal. ‘Gemeentes moeten commitment tonen. Als er een nieuw bedrijf op zo’n industrieterrein komt, moet direct duidelijk zijn hoe de utilities geregeld zijn.’
Doen
Op nieuwe bedrijventerreinen heeft zo’n aanpak volgens Vleugels meer kans van slagen dan op bestaande. Want dan is het mogelijk om, net als op de BIC, vooraf vast te leggen dat alle bedrijven deelnemen aan een collectieve voorziening. Technisch moet er wel ruimte zijn om de faciliteiten uit te bouwen. ‘De installatie op de BIC is modulair opgebouwd’, vertelt Vleugels. ‘Er staat bijvoorbeeld een grote verdeler waar nu twee warmtepompen aanhangen. Als er straks meer vraag is dan prikken we er een extra pomp bij. De techniek volgt de vraag. Dat beperkt de investeringen aan de voorkant.’
Aan het einde van het gesprek benadrukt Vleugels dat de middelen er zijn, de kennis er is, en de voorbeelden bestaan. Op de Brainport Industries Campus draait het inmiddels al jaren. ‘Het klinkt simpel en dat is het ook’, zegt hij. ‘Er wordt vaak veel over gepraat en weinig uitgevoerd. Je moet het gewoon doen.’
