Twee jaar geleden koos PhotonFirst bewust voor de aerospace- en defensiemarkt. Een bijzonder goed getimede stap, zeker bij de huidige geopolitieke ontwikkelingen. Business is booming, grote internationale bedrijven zijn inmiddels klant. Niet verbazingwekkend: fotonische meetsystemen vergroten de operationele inzetbaarheid van vliegtuigen, schepen en andere kritische platforms.

Scale-up in Alkmaar boekt successen met geïntegreerde fotonicachips
In juli dit jaar betoogden PhotonDelta en de Brabantse Ontwikkelings Maatschappij (BOM) in een gezamenlijke studie hoe fotonische chips kunnen bijdragen aan moderne defensiesystemen; het rapport werd die maand ook aangeboden aan de staatssecretaris van Defensie, Derk Boswijk. ‘Wij zijn een mooi voorbeeld van hoe geïntegreerde fotonica de stap maakt van veelbelovende technologie naar betrouwbare producten voor de meest veeleisende omstandigheden’, stelt Leendert-Jan Nijstad, ceo bij PhotonFirst in Alkmaar. ‘Doorgaans wordt bij chipsproductie gesproken over “van lab naar fab”, wij gaan door naar “field”: het veld.’ Zijn bedrijf, voortgekomen uit Technobis, staat sinds vijf jaar op eigen benen; er werken 45 mensen.
Hele reis
Om zo’n chip in te zetten als meetsysteem dat twintig jaar meegaat in een helikopter of straaljager, is een hele reis. ‘Een fotonische chip is nog geen product. Onze kracht is dat we niet alleen de chip ontwerpen, maar ook de uiterst robuuste packaging (koppelen van optische chip aan elektronica en glasvezels, red.), systeemintegratie en industrialisatie beheersen’, zegt Nijstad. ‘Daarvoor hebben we 500 vierkante meter cleanroom met packaging-machines in huis. Vervolgens engineeren en bouwen we de systemen eromheen, schok- en vibratieproof gecertificeerd conform militaire en civiele luchtvaartstandaarden voor extreme operationele omstandigheden.’ Die faciliteiten stelt PhotonFirst ook beschikbaar voor derden; zo vond eind mei in Alkmaar de officiële opening plaats van de hoogvolumeproductielijn van ruimtevaartgekwalificeerde zonnesensoren van Lens R&D B.V.
Chipgebaseerde meetsystemen
Hoewel meer bedrijven glasvezelmeetoplossingen aanbieden, hebben de systemen van PhotonFirst een belangrijk pluspunt. ‘Veel bestaande oplossingen maken gebruik van discrete optische componenten, zoals lasers, lenzen en spiegels. Die houden niet van bewegende omstandigheden en temperatuurschommelingen’, schetst Nijstad. ‘Wij maken gebruik van veel chipgebaseerde optische componenten. Daardoor functioneren onze systemen ook goed bij schokken, vibratie, versnelling of temperatuurwisseling. Dat maakt ze geschikt voor toepassing in aerospace en defensie, zoals bij helikopters, straaljagers, marineschepen, raketinstallaties en andere kritische infrastructuur.’
Focus aanbrengen
Daarbij maakt Nijstad dankbaar gebruik van de twintig jaar technologische ervaring die binnen Technobis werd opgebouwd door oprichter Pim Kat. ‘De afgelopen jaren lag de focus op de verzelfstandiging, onze eigen product-marktcombinaties kiezen en aan de applicatiekant marktkeuzes maken’, vertelt Nijstad. Twee jaar geleden koos PhotonFirst bewust voor aerospace en defensie, en heeft het inmiddels eigen aerospace-gecertificeerde meetproducten geïntroduceerd, onder meer op de grote internationale lucht- en ruimtevaartbeurs Paris Air Show 2025. De systemen meten de conditie van het klantproduct, waaronder doorbuiging van een vleugel, ontstane schade tijdens een vlucht, voorspellen van corrosie of beveiliging van een scheepsromp.
Gouden greep
De focus blijkt een gouden greep: veel grote oem’ers en tier 1-leveranciers werden klant bij PhotonFirst, uiteraard mede onder invloed van de veranderende geopolitieke omstandigheden. Daartoe behoren onder meer het Amerikaanse Curtiss-Wright, een van de grootste partijen in testapparatuur voor de luchtvaart, en het Europese conglomeraat ArianeGroup, dat herbruikbare lanceerinstallaties voor satellieten gaat uitrusten met de technologie van PhotonFirst. Half juli 2026 volgde de Franse Naval Group.
Drievoudige meerwaarde
Nijstad beschrijft de meerwaarde van het meetsysteem voor defensie. ‘Allereerst voor een hogere operationele inzetbaarheid. Nu staat veel materieel aan de grond vanwege onderhoudsbehoefte of omdat niet bekend is of er schade is. Daarnaast zijn bij autonoom opererende vlieg- of vaartuigen veel meer meetsystemen nodig aan boord. Dan fungeren de glasvezeltjes in de romp van een straaljager of helikopter als zenuwstelsel.’ Een derde belangrijk voordeel is het feit dat traditionele vliegtuigen kilometers bekabeling – kilo’s aan gewicht – aan boord hebben. ‘Die enorme installatiecapaciteit vervangen wij door één glasvezelkabel.’
Defensie als launching customer
Hoewel Nederland in technologie, met name in fotonica, een enorme voorsprong heeft op de rest van de wereld, is het voor jonge technologiebedrijven als PhotonFirst en de Nederlandse industrie cruciaal dat Defensie en/of overheid optreedt als partner of launching customer en test- en pilotomgeving. Nijstad: ‘Dan ontstaat een echte win-win-win: ontwikkeling van nieuwe sleuteltechnologie die voorziet in de behoefte van de overheid en jonge bedrijven de kans geeft veldervaring en referenties op te doen. Dat helpt om credibility op te bouwen bij grotere internationale bedrijven.’
Meer klant- en eindgebruikspecifiek
Komende tijd wil Nijstad vooral investeren in specifieke installatietechniek om de eigen meetoplossingen te integreren in helikopters. ‘Van algemene meetoplossing naar meer klant- en eindgebruikspecifiek. Dat slaat een brug tussen onze technologie en conservatievere eindgebruikers en vergroot de kans op samenwerking’, zegt hij. ‘Want daar ligt de uitdaging: technologie, markt, kapitaal en industrie samenbrengen om een product snel seriematig neer te zetten.’
