De smalle basis voor de nieuwe regering vereist onderhandelingen en samenwerking met andere dan de vertegenwoordigde partijen. Daarbij is het zaak te vermijden dat in diverse dossiers weer te veel water bij de wijn moet worden gedaan.
De afgelopen jaren is in Nederland op veel vlakken sprake geweest van stilstand. Dit terwijl zich ingrijpende transformaties aandienen. De impact van AI op specifieke bedrijfsprocessen is vaak nog moeilijk in te schatten, maar de arbeidsmarkt voor kenniswerkers zal de komende tijd waarschijnlijk verslechteren. De onstuimige groei van de halfgeleidermarkt en -industrie die hiermee samenhangt, biedt voorlopig nog soelaas, maar is tegelijkertijd zeer gevoelig voor geopolitieke ontwikkelingen. De toegenomen globalisering van toeleverketens stond al in een ander daglicht door gebleken nadelen hiervan tijdens de coronacrisis en lokale conflicten zoals rondom het Suezkanaal en recent de straat van Hormuz. Dit geldt eens te meer voor onze energievoorziening, waarbij olie, gas en lng in bulkhoeveelheden over grote afstand via schepen wordt aangevoerd in plaats van door pijpleidingen over kortere afstand – een oplossing die ook zijn zwaktes blijkt te hebben.
Bij dit alles rijst de vraag in hoeverre bedrijven maar ook onze overheid en instituties voorbereid zijn op de toekomst, met name wanneer zich onverwachte ontwikkelingen voordoen. De recente ervaringen met het wat strengere winterweer doen het ergste vermoeden. Vervoer (zowel vlieg-, trein- als autoverkeer) had hier al duidelijk problemen mee, en ook opslag- en distributiehallen bleken kwetsbaar. Datacenters hebben een vergelijkbare constructie. Het uitstekende breedbandnetwerk in Nederland faciliteert dat mensen thuiswerken, waarmee absentie van medewerkers gedurende kortere periodes op te vangen is. Daar speelt echter kwetsbaarheid voor sabotage, zowel bij ons elektriciteitsnetwerk (denk aan Berlijn) als onze IT- en communicatie-infrastructuur. De weerbaarheid van onze samenleving vraagt in brede zin om hogere prioriteit, waarbij defensie en veiligheid (politie, gevangeniswezen) een sterker beroep op de arbeidsmarkt zullen doen. Tot slot blijkt onze fysieke infrastructuur (bruggen, wegen en sluizen) te lijden onder achterstallig onderhoud, waarvoor behalve meer budget ook andere, meer datagedreven werkwijzen nodig zijn.
Deze – incomplete – opsomming maakt duidelijk dat de huidige focus binnen veel organisaties op operational excellence, verre van voldoende is om de komende kabinetsperiode voor ‘business continuity’ te zorgen. Er zal veel meer aandacht moeten worden besteed aan scenarioplanning c.q. risicomanagement, bredere stakeholderanalyse en inventarisatie van kwetsbaarheden in onze ecosystemen. Het EFQM-model biedt handvatten voor al deze activiteiten, zoals systematische review van afhankelijkheden van partners en klanten, en continue evaluatie van geleverde en ontvangen diensten. Leiderschapsvraagstukken komen daarin ook aan de orde, van essentieel belang als ondanks alles zaken mislopen. Voor veel organisaties zal dat nieuw en ‘on top of’ zijn. De Stichting INK helpt organisaties graag dit handen en voeten te geven.
