Op het industrieterrein De Waterlaat in Bergeijk zijn ondernemers gewend om zelf de handen uit de mouwen te steken. Dus toen ze geconfronteerd werden met de gevolgen van netcongestie, besloten ze niet af te wachten. Onder leiding van Jan Rietdijk van het Kempisch OndernemersPlatform (KOP) startte een groep bedrijven een gezamenlijk experiment: kunnen we het beschikbare vermogen slimmer verdelen en pieken opvangen, zonder het net zwaarder te belasten?
Energie delen op De Waterlaat
Het project met de bedrijven Wilvo, Bax Group, Lemmens Metaalbewerking, Galvano en Kempen Cladding groeide uit tot een voorbeeld van regionale samenwerking en technisch pionierswerk. Jan Rietdijk, programmamanager Energie bij KOP, vertelt dat het initiatief begon als een verkenning. ‘We zagen dat bedrijven op De Waterlaat tegen hun grenzen aanliepen. Er was geen aansluitvermogen meer beschikbaar en bedrijven die wilden verduurzamen, liepen vast op de netcapaciteit. De vraag was: kunnen we dat samen slimmer organiseren?’ De bedrijven begonnen met meten en data delen. Zo werd zichtbaar dat piekbelastingen elkaar zelden overlappen. ‘Een metaalbewerker als Lemmens heeft korte, forse pieken bij het opstarten van machines, terwijl een ander bedrijf juist een stabieler profiel heeft. Als je dat combineert, kun je binnen hetzelfde totale vermogen meer doen.’
Gezamenlijk binnen de grenzen
Dat principe – gezamenlijk onder het gecontracteerde vermogen blijven door slim te sturen – vormt de basis van een energiehub. Het idee werd getest met een gedeelde batterij, geplaatst bij Lemmens Metaalbewerking. ‘Bij ons zijn de pieken het hoogst’, beaamt bedrijfsleider Leon van Leeuwen. ‘We verspanen met zware machines die bij elke gereedschapswissel een piek veroorzaken. Die batterij moet inspringen op zulke momenten, zodat we niet boven het contract uitkomen.’
De proef verliep technisch succesvol. Zodra het vermogen van één deelnemer te hoog dreigde te worden, nam de batterij tijdelijk stroom af of leverde juist bij, zodat de gezamenlijke belasting onder het totaal bleef. Het project kreeg steun van de provincie Noord-Brabant en de EU.
Contractwaarde leidend
De techniek is niet het probleem, benadrukt Rietdijk. ‘We hebben laten zien dat het werkt. De bottleneck zit in de regels en in de manier waarop netbeheerders zoals Enexis met vermogen omgaan.’ Als een individueel bedrijf boven zijn contractwaarde uitkomt, volgt automatisch een waarschuwing of in sommige gevallen zelfs een dreiging met afsluiting. ‘Dat is begrijpelijk, maar niet als het gezamenlijke verbruik onder het totaal blijft. We veroorzaken geen problemen op het net, maar formeel mag deze vorm van capaciteitsdeling nog niet.’
Ook de wet- en regelgeving rond batterijopslag maakt het lastig om door te pakken. Verzekeraars zijn terughoudend vanwege brandrisico’s, en vergunningstrajecten zijn complex. Van Leeuwen: ‘We moesten de proef zelfs eerder stoppen omdat verzekeraars het risico te groot vonden. Terwijl de installatie aan alle veiligheidsnormen voldeed.’
Breder probleem
Mat Cuypers, dga bij Kempen Cladding, wilde al vroeg meedoen aan de hub. ‘Toen ik drie jaar geleden grond kocht voor nieuwbouw, wist ik dat het net vol zat, maar niet dat het tot 2036 zou duren voordat er meer capaciteit kwam. Ik heb een tijd met een dieselaggregaat gewerkt om de productie draaiende te houden. Medeondernemers vonden dat niet kunnen en hebben me in de hub opgenomen. Dankzij hun solidariteit kan ik nu zonder diesel verder.’
‘Ik wist niet dat het tot 2036 zou duren voordat er meer capaciteit kwam’
Volgens Cuypers is het probleem breder dan alleen groeiambities. ‘Vanaf Waterlaat 6 moeten bedrijven van het gas af. Dat betekent dat we allemaal elektrificeren, maar daar is het net niet klaar voor. Laadpalen, warmtepompen, zonnepanelen – allemaal goed bedoeld, maar zonder slimme sturing loopt het vast.’
Herverdelen
Ook de Bax Group, deelnemer aan de hub met meerdere bedrijfspanden op De Waterlaat, ziet de meerwaarde. Mede-eigenaar Yvonne Bax: ‘Als groep hebben we voldoende gecontracteerd vermogen, maar niet per pand. We wilden dat graag herverdelen via Enexis, maar dat is nog niet gelukt. Via de hub kunnen we ongebruikt vermogen tijdelijk inzetten voor collega’s en later weer zelf benutten.’
De oplossing zit volgens Rietdijk niet in meer kabels. ‘Er zit genoeg koper in de grond. Het probleem is dat vraag en aanbod niet goed op elkaar zijn afgestemd. Wij laten veel energie liggen – zonne-energie die we niet mogen terugleveren omdat het netwerk dat niet aankan. Met lokale sturing kunnen we die energie benutten zonder extra belasting voor Enexis.’
Software
De technische kern van de hub is een softwareplatform dat het stroomverbruik van alle deelnemers realtime meet en stuurt. De eerste versies daarvan bleken niet geschikt voor de Nederlandse eisen. ‘We gebruikten aanvankelijk software die in Tholen draaide met een meetfrequentie van 10 seconden’, vertelt Rietdijk. ‘Maar Enexis eiste dat we naar 1 seconde gingen. Dat betekende nieuwe hardware en herschreven code. Er zijn weinig standaardoplossingen; we moesten veel zelf ontwikkelen.’ Met enkele vergelijkbare initiatieven – onder meer in Eindhoven, Weert, Lage Weide (Utrecht) en Zaandam – wordt contact gehouden om ervaringen uit te wisselen.
De samenwerking in Bergeijk gaat inmiddels verder dan de pilot. Alle deelnemende bedrijven worden continu gemonitord. Daarmee kan de hub in de praktijk laten zien dat gezamenlijke sturing niet alleen werkt, maar ook groei mogelijk maakt. ‘Met de nieuwe batterij kunnen we ons vermogen 50 procent efficiënter gebruiken’, zegt Van Leeuwen. ‘Dat geeft lucht om te groeien, al blijft extra vermogen nodig. De hub vertraagt de noodzaak voor grotere aansluitingen op het net, maar neemt die niet weg.’
Samenwerking grootste kracht
De samenwerking is volgens betrokkenen de grootste kracht van het project. De gemeente Bergeijk speelde een belangrijke rol door het onderwerp op de politieke agenda te zetten. Oud-wethouder Stef Luijten stimuleerde bedrijven om data te delen en gezamenlijk oplossingen te zoeken. Rietdijk: ‘Dat ging hier opvallend soepel. Zonder dat onderlinge vertrouwen was dit nooit gelukt.’
Toch blijft de frustratie groot dat succes in de praktijk niet automatisch leidt tot structurele ruimte. De regels van de ACM en de administratieve systemen van Enexis maken collectief handelen nog lastig. ‘Ze erkennen dat we niets stukmaken, maar formeel mag het niet’, zegt Rietdijk. ‘Daarom blijven de brieven komen, terwijl onze manier van herverdelen ondertussen wordt gedoogd. Een van onze bedrijven afsluiten terwijl we hard aan een oplossing werken, zou te gek zijn.’

Link magazine november 2025. Thema: Leiderschap in onzekere tijden. Cover Richard van den Brink Global Factories. Lees het artikel digital of vraag exemplaar op bij mireille.vanginkel@linkmagazine.nl
Ruimte graag
Voor de komende jaren voorzien de ondernemers verdere uitbreiding. Het huidige systeem dekt een deel van De Waterlaat, maar er liggen plannen voor extra hubs die onderling gekoppeld kunnen worden. Op termijn kan dat uitgroeien tot een zogeheten superhub, met een eigen aansluiting en voldoende buffer om pieken op te vangen voor het hele terrein. Dat vraagt echter om politieke rugdekking en een duidelijker juridisch kader.
‘De techniek is er, de bereidheid ook’, vat Cuypers samen. ‘We hebben een overheid nodig die meebeweegt. Geef ons de ruimte om slim te delen, dan kunnen we verder verduurzamen zonder dat het licht uitgaat.’ Rietdijk ziet het net zo. ‘We verrichten hier in feite het voorwerk voor het energiesysteem van de toekomst. Bedrijven nemen verantwoordelijkheid en investeren samen in stabiliteit. Het zou zonde zijn als regelgeving die beweging vertraagt. We willen niet buiten de lijnen kleuren, maar wel dat de lijnen meeveranderen met de werkelijkheid.’
Reactie van Enexis:
Het initiatief op De Waterlaat is een belangrijk voorbeeld van hoe bedrijven gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen in de energietransitie. We begrijpen dat het soms voelt alsof de regelgeving en netbeheerders de snelheid van deze transitie beperken. Tegelijkertijd zitten ook wij als netbeheerder in een complexe positie. We werken binnen bestaande wet- en regelgeving, die helaas nog niet is ingericht op collectieve oplossingen zoals energiehubs. Juist daarom zijn we – samen met partijen zoals op De Waterlaat – al bijna twee jaar intensief bezig om hier verandering in te brengen.
De Waterlaat is een koploper – een plek waar ondernemers, overheid en netbeheerder de handen ineenslaan om iets unieks te realiseren. Waar nodig sturen we bij om tot een goede samenwerking te komen want juist in deze samenwerking ligt de sleutel tot versnelling.