De druk op de Nederlandse melkveehouderij om stalemissies te verminderen, is groot. Tegelijkertijd groeit de behoefte aan technische oplossingen die niet alleen de stikstofuitstoot reduceren, maar ook bijdragen aan een circulaire bedrijfsvoering. De Lely Sphere combineert beide doelen. Nu de eerste vergunning in Nederland is verleend, verschuift de aandacht van techniek naar opschaling: kan het innovatieve familiebedrijf de verwachte toenemende vraag aan?
Stalsysteem reduceert gemiddeld 77 procent ammoniakemissie
In eerste instantie was de Lely Sphere ontwikkeld als een circulair stalsysteem dat de mineralenstromen scheidt en emissies omzet in waardevolle meststoffen. Later kwam ook de stikstofreductie in beeld. ‘Het systeem scheidt feces en urine aan de bron, produceert een kunstmestvervanger en reduceert gemiddeld tot 77 procent ammoniakemissie in de stal’, schetst Nick van der Poel, managing director business team Manure bij Lely. Dit getal is gebaseerd op officiële metingen en de erkende RAV-emissiefactor. In specifieke vergunningstrajecten kunnen andere percentages opduiken door aanvullende bedrijfsemissies, maar de technische basis blijft volgens Lely onveranderd.
Vier hoofdcomponenten
Het systeem bestaat uit vier hoofdcomponenten: separatiestrips in de roostervloer, de Discovery Collector-mestrobot, de N-Capture-afzuigunit en een silo voor opslag van circulaire meststoffen. Samen vormen ze een ecosysteem dat emissies afvangt en nutriëntenstromen optimaliseert. De technische kern van de Sphere zit in de combinatie van bronaanpak en luchtbehandeling. Urine wordt via separatiestrips direct afgevoerd, terwijl de mestrobot feces frequent verwijdert. Daardoor ontstaat minder ammoniakvorming op de stalvloer.
De resterende mestgassen worden afgezogen via de N-Capture. Deze unit creëert onderdruk in de mestkelder, waardoor ammoniakrijke lucht wordt aangezogen en door een aangezuurde vloeistof wordt geleid. Daarin wordt ammoniak chemisch gebonden en omgezet in ammoniumsulfaat of ammoniumnitraat. Deze vloeibare meststoffen worden opgeslagen in een silo en kunnen later weer op het eigen bedrijf worden benut voor precisiebemesting.
Voor technici is vooral de systeemintegratie interessant, stelt Van der Poel. ‘De Lely Sphere combineert bronscheiding, vacuümtechnologie, chemische luchtwassing en datamonitoring in één stalsysteem. Via het Horizon-datamanagementsysteem worden de belangrijkste parameters gemonitord en opgeslagen. Dit ondersteunt de borging, waardoor deze data later ook geverifieerd kunnen worden.’
Eerste vergunning verleend
De provincie Gelderland heeft recentelijk als eerste provincie in Nederland een natuurvergunning verleend aan een melkveehouder voor de Lely Sphere. Deze vergunningverlening heeft volgens Van der Poel ook effect op de marktdynamiek. ‘We worden vaker gebeld door partijen in de agrarische sector. Logisch, want lange tijd werd het niet voor mogelijk gehouden dat een boer via een regulier vergunningstraject verder zou kunnen met zijn plannen.’ Tegelijkertijd merkt hij dat de agrarische sector voorzichtig blijft. Jaren van beleidswijzigingen en onzekerheid maken dat investeringsbeslissingen zorgvuldig worden afgewogen. Volgens Van der Poel spelen adviseurs en ketenpartners een belangrijke rol in het beoordelen van de businesscase.
De verschillen per provincie in het stikstofbeleid remmen voorlopig nog grootschalige uitrol. Toch heeft Lely goede hoop dat via het Interprovinciaal Overleg stappen gezet gaan worden richting een uniform beleid. Een landelijk kader zou de adoptie van de Lely Sphere door melkveehouders aanzienlijk kunnen versnellen en daarmee kunnen bijdragen aan het oplossen van de stikstofproblematiek.
Ervaring met seriematige productie
De productiecapaciteit is volgens Lely geen beperkende factor. De organisatie heeft ruime ervaring met seriematige productie van melk-, voer- en mestrobots in de fabriek in Maassluis. ‘De aantallen waar we het hier over hebben, daar draaien we onze hand niet voor om’, aldus Van der Poel. Hij geeft aan dat een capaciteit van circa vierhonderd Sphere-systemen in achttien maanden, inclusief toeleveringsketen, te realiseren is. Ook toeleveranciers van onder meer de N-Capture en bijbehorende elektronica zijn volgens hem voorbereid op deze volumes.
‘De grootste organisatorische uitdaging ligt niet in productie, maar in de coördinatie. Met name de installatieplanning, voorbereidingen in de stal en vergunningstrajecten bepalen het tempo van de uitrol van het stalsysteem.’ Het systeem kan zowel in nieuwbouwstallen als in bestaande gebouwen worden geïnstalleerd. De feitelijke installatie neemt enkele dagen in beslag, mits de stal bouwkundig is voorbereid. In de praktijk duurt het totale traject – inclusief vergunningen, financiering en mogelijke subsidies – vaak meerdere maanden.
Integrale systeemoplossingen
De introductie van de Lely Sphere markeert ook een bredere verschuiving in de veehouderij: van end-of-pipe maatregelen naar integrale systeemoplossingen. De technologie biedt voordelen op het gebied van emissiereductie, mestverwaarding, circulariteit en dierenwelzijn. ‘Er zijn geen vragen meer over de onderliggende techniek’, aldus Van der Poel. ‘De uitdaging is nu boeren te overtuigen om te gaan investeren in een Lely Sphere-stalsysteem. Daar spelen vergunningen en structureel beleid een grote rol in.’
Met de eerste verleende vergunning en groeiende interesse vanuit de overheid voor het stalsysteem lijkt de weg vrij voor opschaling. De komende jaren gaan uitwijzen of techniek, beleid en marktontwikkelingen snel genoeg dezelfde kant op bewegen om het Lely Sphere-stalsysteem uit te laten groeien tot een nieuwe standaard in de melkveehouderij.
