Bakstenen stapelen zonder mortel en ze aan het einde van de levensduur van een gebouw weer uit elkaar kunnen halen voor hergebruik. Het concept van Drystack klinkt eenvoudig, maar vraagt om nauwkeurige industriële bewerking. Demcon ontwikkelde de prototype-machine waarmee de benodigde groeven in de stenen worden aangebracht en werkt inmiddels aan de eerste productiemachine. Die moet in 2027 op de markt komen.
Bij een nieuw appartementencomplex voor senioren op het Gezondheidspark in Hengelo wordt de bouwmethode voor het eerst toegepast. In plaats van de gevelstenen traditioneel te metselen, worden ze droog op elkaar gestapeld. Drystack ontwikkelde hiervoor een systeem van gefreesde bakstenen en speciale kunststof afstandhouders die ervoor zorgen dat de stenen stevig en nauwkeurig kunnen worden gestapeld.
Het resultaat oogt als een traditionele bakstenen gevel, maar is in principe demontabel. Wordt het gebouw in de toekomst aangepast of gesloopt, dan kunnen de stenen worden losgenomen en opnieuw worden gebruikt. Daarmee wordt voorkomen dat bakstenen, die technisch honderden jaren mee kunnen gaan, na de levensduur van een gebouw als puin in een laagwaardiger recyclingproces terechtkomen.
Precisiebewerking maakt demontabel bouwen mogelijk
Om het concept van Drystack naar de praktijk te brengen, was een oplossing nodig om bakstenen nauwkeurig en reproduceerbaar te bewerken. Daar kwam de machinebouwkennis van Demcon in beeld.
‘We hebben de prototype-machine ontwikkeld en gebouwd die de benodigde groeven in de stenen maakt’, vertelt Jochem Oude Hengel, system engineer bij Demcon en nauw betrokken bij het project. ‘Door deze precisiebewerking kunnen de stenen later zonder mortel worden gestapeld.’
Met de prototype-opstelling konden de eerste series stenen worden geproduceerd en kon het principe in de praktijk worden getest. TNO heeft vervolgens de combinatie van gefreesde stenen en kunststof afstandhouders uitgebreid beproefd.
Van prototype naar productiemachine
Voor de maakindustrie zit een interessante volgende stap in de overgang van prototype naar serieproductie. Een circulair bouwconcept kan pas op grotere schaal worden toegepast wanneer ook het productieproces voldoende snel, nauwkeurig en reproduceerbaar is.
Demcon bouwt daarom inmiddels de eerste productiemachine voor het bewerken van de stenen. Deze moet in 2027 worden geïntroduceerd. Daarmee verschuift het project van technische haalbaarheid naar industrialisatie.
Die stap stelt andere eisen aan de machine. Waar een prototype vooral moet aantonen dát een proces werkt, moet een productiemachine onder industriële omstandigheden continu de gewenste kwaliteit kunnen leveren. Procesbeheersing, nauwkeurigheid, betrouwbaarheid en productiviteit worden daarmee bepalend voor de schaalbaarheid van het bouwconcept.
Circulariteit begint bij het productieproces
Het project laat tegelijkertijd zien dat circulair bouwen niet alleen een materiaalvraagstuk is. Om producten later hoogwaardig te kunnen hergebruiken, moet al bij het ontwerp en de productie worden nagedacht over demontage.
Dat principe is ook herkenbaar voor machinebouwers en hun toeleveranciers. Design for disassembly, remontage en hergebruik van componenten krijgen een steeds grotere rol wanneer producten meerdere levenscycli moeten kunnen doorlopen.
Bij Drystack wordt die gedachte toegepast op een eeuwenoud bouwproduct. Niet de baksteen zelf wordt fundamenteel veranderd, maar de manier waarop deze wordt bewerkt en vervolgens in het gebouw wordt geïntegreerd.
Minder afhankelijk van schaars vakmanschap
De bouwmethode moet daarnaast antwoord geven op een tweede uitdaging: het tekort aan vakmensen. Droog stapelen vraagt minder traditioneel metselwerk en is fysiek minder belastend. Daardoor kan het bouwproces met minder gespecialiseerde arbeidskrachten worden uitgevoerd.
Technologie neemt het vakmanschap daarbij niet volledig over, maar verplaatst een deel ervan van de bouwplaats naar een gecontroleerd industrieel proces. De nauwkeurigheid die normaal tijdens het metselen moet worden gerealiseerd, wordt deels vooraf in de bewerking van de steen vastgelegd.
Daarmee past het project in een bredere ontwikkeling waarin bouwprocessen steeds meer kenmerken van de maakindustrie krijgen: meer prefabricage en automatisering, een gecontroleerd productieproces en producten die vanaf het ontwerp zijn voorbereid op een volgende levenscyclus.
