De constante stroom octrooiaanvragen van Nederlandse hightech- en maakbedrijven laat zien dat de innovatiemotor van Nederland nog altijd op volle toeren draait. Speciaal voor Link Magazine dook Marco Coolen, European patent attorney en partner bij AOMB, dieper in de octrooiaanvragen van bedrijven uit de Makers Top 100.
De Makers Top 100 is dit jaar voor de tweede keer samengesteld door ABN AMRO en Link Magazine, met ondersteuning van adviesbureau Gwynt en automatiseringsbedrijf Infor. De lijst omvat uitsluitend Nederlandse maakbedrijven met een Nederlands moederbedrijf en hoofdkantoor; procesindustrie zoals chemie, farma en voedselproductie valt erbuiten. De rangorde is gebaseerd op gecontroleerde, bij de KvK gedeponeerde jaarcijfers, gewogen naar netto-omzet (40 procent) en gemiddelde EBITDA-marge 2022–2024 (60 procent). Samen vertegenwoordigen de honderd bedrijven op de lijst bijna €100 miljard omzet en ruim 294.000 banen. De Makers Top 100
‘De meeste octrooien worden nog altijd aangevraagd door bedrijven uit de semicon. Maar ook bedrijven uit de agrofoodsector, chemie, medische technologie en machinebouw zijn goed vertegenwoordigd’, aldus Coolen. ‘Dat toont aan dat de innovatiekracht van het bedrijfsleven verder gaat dan de hightechindustrie.’
Wie de ranglijst van grootste Nederlandse octrooiaanvragers bekijkt, ziet vertrouwde namen bovenaan. Philips, ASML, NXP en Signify behoren al jaren tot de koplopers. Toch vertelt de lijst veel meer dan alleen welke bedrijven de meeste patenten aanvragen. Achter de cijfers gaat een verhaal schuil over innovatie, concurrentiekracht en de toekomst van de Nederlandse maakindustrie.
Strategisch instrument
‘Een patent is in de afgelopen decennia steeds meer een strategisch instrument geworden. Partijen die structureel investeren in intellectueel eigendom, investeren ook nadrukkelijk in de toekomst van het bedrijf’, aldus Coolen. ‘Amerika, China en Japan zijn de grootmachten op het gebied van octrooiaanvragen, maar Nederland staat als klein land ook goed op de kaart.’
De dominantie van de Nederlandse semiconductorsector in de lijst gaat verder dan ASML. Ook chipbedrijven als NXP en Nexperia behoren tot de grootste octrooiaanvragers, terwijl bedrijven als ASM International en Nearfield Instruments actief zijn in respectievelijk frontend-, backend- en inspectietechnologie.
Daarnaast dienen zich nieuwe spelers aan in veelbelovende markten zoals quantumtechnologie, waar bedrijven als Quix Quantum en QuantWare hard werken aan de technologie van de toekomst.
Volgens Coolen toont dit aan dat Nederland op meerdere terreinen in de technologische keten internationaal een sterke positie inneemt. ‘Dat maakt ons minder afhankelijk van één bedrijf of één technologie. De kracht zit juist in het complete ecosysteem.’
Daarnaast valt op dat diverse bedrijven uit de agrofoodsector, chemie, medische technologie en machinebouw hoog in de lijst staan. Denk daarbij bijvoorbeeld aan bedrijven als Lely en VMI Group. Die spreiding is belangrijk, stelt Coolen. ‘Een gezonde economie leunt niet op één sector. Het is positief dat ook traditionele maakbedrijven blijven investeren in onderzoek en ontwikkeling.’
Prominente rol kennisinstellingen
Een ander opvallend aspect van de Nederlandse octrooilijst is de prominente rol van kennisinstellingen. Organisaties als TNO en de technische universiteiten behoren al jaren tot de belangrijkste producenten van nieuwe technologie. Hun octrooien vormen vaak de basis voor nieuwe bedrijven, die vervolgens zelfstandig doorgroeien.
‘Nearfield Instruments is ontstaan vanuit TNO en uitgegroeid tot een belangrijke leverancier van meetapparatuur voor de chipindustrie. Quix Quantum bouwt voort op onderzoek van de Universiteit Twente en ontwikkelt fotonische quantumcomputers’, aldus Coolen. ‘Zulke spin-offs laten zien hoe fundamenteel onderzoek uiteindelijk kan leiden tot economische waarde.’
Ook investeerders kijken steeds nadrukkelijker naar intellectueel eigendom. ‘Vijf tot tien jaar geleden was een patent voor veel start-ups vooral mooi meegenomen. Tegenwoordig vragen investeerders vrijwel standaard hoe het IP is geregeld. Zonder een goed beschermd technologisch fundament wordt het steeds lastiger om groeikapitaal aan te trekken.’
Bedrijven die jaarlijks veel octrooien aanvragen, investeren structureel miljoenen in onderzoek en ontwikkeling. ‘Het opbouwen en onderhouden van een internationale patentportefeuille kost al snel tonnen per jaar. Dat zijn uitgaven die pas jaren later rendement opleveren’, aldus Coolen. Volgens hem is het aantal octrooiaanvragen daarom een belangrijke graadmeter voor de toekomst van een onderneming.
‘Wanneer een technologiebedrijf ineens fors minder octrooien gaat aanvragen, is dat voor mij een red flag. Want minder octrooiaanvragen betekenen dat ook de investeringen in R&D teruglopen. En wie vandaag stopt met investeren in nieuwe technologie, loopt het risico over enkele jaren zijn concurrentiepositie kwijt te raken.’
IP-strategie
Tegelijkertijd stelt Coolen dat de gekozen IP-strategie van een bedrijf soms kan veranderen. ‘Een mooi voorbeeld is DAF Trucks. Vroeger waren zij vooral een technology follower en vroegen zij jaarlijks maar een beperkt aantal octrooien aan. Maar sinds een aantal jaren doet de truckfabrikant jaarlijks een serieus aantal octrooiaanvragen.’ Die omslag heeft volgens Coolen alles te maken met de veranderende internationale concurrentie. ‘Patenten zijn ook een soort wisselgeld geworden. Wanneer een concurrent je aanspreekt op vermeende inbreuk, is het goed om zelf ook een sterke positie te hebben. Een eigen patentportfolio geeft bedrijven veel meer onderhandelingsruimte.’
De volledige lijst van grootste Nederlandse octrooiaanvragers :
1 Philips 2873 Amsterdam
2 ASML 1265 Veldhoven
3 Signify Holding 1136 Eindhoven
4 Schlumberger Technology 1082 Den Haag
5 NXP 920 Eindhoven
6 Schlumberger Services Pétroliers 748 Den Haag
7 Unilever IP Holdings 716 Wageningen
8 ASM IP Holding 629 Almere
9 Unilever Global IP 568 Wageningen
10 Conopco 499 Wageningen
11 Schlumberger 491 Den Haag
12 Sabic Global Technologies 461 Geleen
13 DSM IP Assets 312 Maastricht
14 Nexperia 279 Nijmegen
15 Versuni Holding 278 Eindhoven
16 VIDAA International Holdings Netherlands 271 Amsterdam
17 HERE Global 255 Eindhoven
18 GeoQuest Systems 253 Den Haag
19 Technische Universiteit Delft 210 Delft
20 Shell Internationale Research Maatschappij 178 Den Haag
21 TNO – Nederlandse Organisatie voor Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek 168 Den Haag
22 Shell 161 Den Haag
23 Canon Production Printing Holding 151 Venlo
24 BDR Thermea Group 137 Apeldoorn
25 Signify 136 Eindhoven
26 Dümmen Group 126 De Lier
27 SHPP Global Technologies 120 Bergen op Zoom
28 FNV IP (Fugro) 114 Nootdorp
29 Mitsubishi Electric 109 Amsterdam (Schiphol Rijk)
30 Stichting imec Nederland 98 Eindhoven
31 Technische Universiteit Eindhoven 96 Eindhoven
32 Nunhems Netherlands 95 Nunhem
33 Rijk Zwaan Zaadteelt en Zaadhandel 91 De Lier
34 ABB E MOBILITY 85 Delft
35 DAF Trucks 85 Eindhoven
36 Nutricia 85 Zoetermeer
37 Mitsubishi Electric R&D Centre Europe 82 Schiphol Rijk
39 Anthura 80 Bleiswijk
40 ENZA Zaden Beheer 68 Enkhuizen
41 Koninklijke KPN 68 Rotterdam
42 Lely Industries 66 Maassluis
43 Intervet International 65 Boxmeer
44 Nouryon Chemicals International 65 Arnhem
45 Inter IKEA Systems 64 Delft
46 Inalfa Roof Systems Group 62 Venray
47 ITREC 61 Schiedam
48 TATA STEEL 61 Ijmuiden
49 VIDAA Netherlands 58 Amsterdam
50 University Twente 57 Enschede
51 FrieslandCampina
52 Amsterdam 52 Rijksuniversiteit Groningen 49 Groningen
53 Reckitt Benckiser Finish 47 Hoofddorp
54 Cameron International 44 Den Haag
55 Intervet INC 44 Boxmeer
56 Academisch Ziekenhuis Leiden 43 Leiden
57 Douwe Egberts 43 Utrecht
58 Nexperia Tecjhnology Shanghai 43 Nijmegen
59 Saudi Arabian Oil 41 Bergen op Zoom
60 INTER IKEA SYSTEMS 40 Delft
61 Magnum IP Holdings 40 Amsterdam
62 Akzo Nobel Coatings International 37 Amsterdam
63 Maastricht University 37 Maastricht
64 NAVINFO EUROPE 34 Eindhoven
65 Covestro Netherlands 33 Geleen
66 Heineken Supply Chain 32 Zoeterwoude
67 Cameron Technology 31 Den Haag
68 Stichting Vumc 31 Amsterdam
69 Stichting Amsterdam UMC 30 Amsterdam
70 Universiteit Leiden 30 Leiden
71 Avantium Knowledge Centre 29 Amsterdam
72 GENVIA 29 Den Haag
73 SMRC AUTOMOTIVE HOLDINGS NETHERLANDS 29 Amsterdam
74 Sy=un Chemical 29 Weesp
75 Wageningen University & Research 29 Wageningen
76 Academisch Ziekenhuis Maastricht 28 Maastricht
77 Stamicarbon 28 Sittard
78 Universiteit van Amsterdam 28 Amsterdam
79 NIKE 27 Hilversum
80 ProQr THERAPEUTICS II 27 Leiden
81 Stichting Het Nederlands Kanker Instituut Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis 27 Amsterdam
82 Synthon 27 Nijmegen
83 Sonion Nederland 26 Hoofddorp
84 TOMTOM GLOBAL CONTENT 26 Amsterdam
85 Universiteit Utrecht Holding 26 Utrecht
86 UMC Utrecht Holding 25 Utrecht
87 CARL ZEISS SMT 24 Veldhoven
88 Ferring 24 Hoofddorp
89 LENOVO INTERNATIONAL COÖPERATIEF 24 Amsterdam
90 PURAC BIOCHEM 23 Gorinchem
91 DENKAVIT LICENTIE-EXPLOITATIEMAATSCHAPPIJ 22 Voorthuizen
92 University Erasmus Medical Center Rotterdam 22 Rotterdam
93 KRATON POLYMERS NEDERLAND 21 Almere
94 IRDETO 20 Hoofddorp
95 AMPLEON NETHERLANDS 19 Nijmegen
96 FRABA 19 Roermond
97 MERUS 19 Utrecht
98 TENARIS CONNECTIONS 19 Amsterdam
99 FLORA FOOD GLOBAL PRINCIPAL 18 Amsterdam
100 NEWAMSTERDAM PHARMA 18 Naarden
Disclaimer: Deze Top 100 is samengesteld op basis van gegevens uit internationaal beschikbare octrooidatabases. Ondernemingen dienen octrooiaanvragen niet altijd onder dezelfde naam in. Zo kunnen aanvragen afkomstig zijn van verschillende groepsmaatschappijen, holdings, werkmaatschappijen of buitenlandse dochterondernemingen. Daardoor kunnen ondernemingen met vergelijkbare of aan elkaar gelieerde namen afzonderlijk in deze ranglijst voorkomen. Ook zijn er situaties waarin octrooiaanvragen formeel zijn ingediend door een buitenlandse entiteit, terwijl een Nederlandse groepsmaatschappij mede-aanvrager is of anderszins nauw bij de indiening betrokken is.
Om de objectiviteit, consistentie en reproduceerbaarheid van de ranking te waarborgen, zijn aanvragers opgenomen zoals deze in de gebruikte octrooidatabases zijn geregistreerd. De ranglijst volgt daarmee de wijze waarop organisaties en ondernemingen in deze databases worden vermeld. Hierdoor kunnen verschillende vennootschappen binnen dezelfde bedrijvengroep afzonderlijk in de ranglijst zijn gepresenteerd.
De ranglijst biedt daarmee een representatief beeld van de geregistreerde octrooiactiviteit. Om een eerlijke vergelijking tussen edities mogelijk te maken, wordt jaarlijks dezelfde methodiek toegepast.
