In de toekomst beschikt de marine over fregatten omringd door een verzameling middelgrote en kleine schepen, elk weer gesecondeerd door vliegende en varende drones, alle onbemand en autonoom opererend. Om die toekomst te realiseren, zijn niet alleen allerhande vaartuigen nodig, maar ook de besturingssystemen om ze geheel zelfstandig te laten navigeren en onderling te laten samenwerken. Om in die defensiebehoefte te kunnen voorzien, zijn Royal IHC en Demcon unmanned systems een strategisch partnership aangegaan.
Partnership IHC-Demcon wil marinevloot onbemand en autonoom maken
Het defensiebudget, dit jaar ruim 24 miljard euro, gaat in de plannen van de minderheidscoalitie-Jetten elk jaar omhoog. In 2030 gaat het zelfs om 9,5 miljard extra. Om zo te voldoen aan de NAVO-norm die landen verplicht 3,5 procent van het bbp aan zuivere defensie-uitgaven te besteden. Aanleiding zijn de toegenomen geopolitieke spanningen, vanuit het Oosten, maar – onder president Trump – eveneens vanuit het Westen. Het betekent echter ook dat veel bedrijven op substantieel meer omzet kunnen rekenen. Zoals Royal IHC en Demcon unmanned systems.
Beide bedrijven werken al tientallen jaren aan systemen voor civiele doeleinden, maar hun technologie lijkt ook heel bruikbaar voor verdedigingsdoeleinden, schetsen Derk te Bokkel en Fedor Ester. De eerste is ceo van het maritieme technologiebedrijf uit Kinderdijk, de tweede managing director en co-founder van de Demcon-dochter, gevestigd in de Scheveningse haven. Het gesprek vindt plaats bij Te Bokkel op kantoor.
Verdubbeling omzet
Het Demcon-bedrijf legt zich helemaal toe op de ontwikkeling en productie van Unmanned Surface Vessels (USV’s) tot een lengte van 24 meter, inclusief alle besturing en navigatiesoftware om deze schepen zelfstandig hun weg te laten vinden. Tot nog toe werd die technologie dus vooral civiel toegepast, bijvoorbeeld voor baggeraars die de rivier- of zeebodem goed in kaart willen brengen alvorens aan de slag te gaan. Maar Defensie toont de afgelopen tijd steeds meer belangstelling voor die kennis en kunde. Niet dat er al series USV’s zijn besteld. Bij de opdrachten die nu binnenkomen, ligt de focus nog vooral op het toespitsen van softwareontwikkeling op militaire toepassingen. Evenwel rekent Ester, gezien het aantal orders, op een verdubbeling van de omzet uit de defensiemarkt. Overigens wordt het aandeel civiel in de omzet daarmee niet kleiner, ‘want dat groeit even hard mee’.
Groei zet door
Ook IHC, nog maar een paar jaar geleden in dusdanig financieel vaarwater dat de overheid en investeerders moesten bijspringen om de onderneming overeind te houden, profiteert van de hernieuwde politieke inzet op defensie. Een markt waarop het sinds negen jaar actief is, maar die pas de laatste paar jaar substantieel groeit, aldus Te Bokkel. Vorig jaar won IHC samen met het Franse Naval de miljarden euro’s grote Nederlandse duikbotenorder. Voor dit jaar voorziet hij een ‘vertienvoudiging’ van de defensieomzet ten opzichte van de situatie vóór de inval in de Oekraïne. Een groei die IHC het hoofd biedt samen met strategische partners, waaronder Demcon.
Onbemand en autonoom
Dat partnerschap richt zich in eerste instantie op de ontwikkeling en bouw van Launch and Recovery Systems (LARS). Dat is een bestaand systeem dat al tientallen jaren wordt toegepast op de werkschepen die IHC produceert. Het wordt gebruikt voor het uitzetten en weer binnenhalen van bijvoorbeeld een ‘onderwaterploeg’ die in de zeebodem voren aanbrengt waarin een kabel of pijpleiding gelegd kan worden. Datzelfde principe blijkt nu ook interessant voor het midden op zee snel en veilig overboord zetten en binnenhalen van militaire USV’s en UUV’s (Unmanned Underwater Vessels).
Onbemand ‘om de militair uit het risicodomein te houden’, met als opdracht bijvoorbeeld een vijandelijke onderzeeër op te sporen, en/of die uit te schakelen. Maar ook autonoom. Want dan is er tijdens de missie geen live communicatieverbinding met een operator nodig die door de vijand verstoord kan worden. En het scheelt bovendien schaars personeel. De navigatietechnologie daarvoor neemt Demcon voor zijn rekening. Te Bokkel benadrukt: ‘IHC richt zich binnen dit soort samenwerkingen op handling-, launch- and recoverysystemen en procesautomatisering. De inzet en bewapening van platforms valt buiten onze rol.’
Te complex voor mensen
De bedoeling is dat niet alleen de USV’s en UUV’s onbemand en autonoom kunnen functioneren, maar ook het LARS, gebruikmakend van de procesbesturing van IHC. Concreet houdt dit in dat het systeem volkomen zelfstandig de UUV of USV in zijn cradle overboord kan zetten, en vice versa, hoe fors de deining ook is. Te Bokkel: ‘De ervaring in de civiele wereld is dat dit voor een operator een bewerkelijke klus is die gemakkelijk tot schade kan leiden.’
Bovendien scheelt een autonoom LARS schaars en duur personeel. Iets wat bij de marine van de toekomst een nog veel nijpender probleem kan worden. ‘Want daarin is een USV of UUV onderdeel van een vloot grote fregatten met elk hun eigen kleine en middelgrote begeleidingsvaartuigen en varende en vliegende drones met eigen deelfuncties die ze autonoom en onderling gecoördineerd kunnen uitvoeren. Waarin voorzien is in geautomatiseerde logistieke processen om ze te repareren, bij te tanken, op te laden of te herbewapenen’, zegt Te Bokkel. ‘Het is te complex en praktisch onmogelijk de besturing van zo’n vloot volledig in handen van mensen te leggen. Demcon en wij ontwikkelen en bouwen samen de navigatietechnologie en procesbesturing om die uitdaging aan te gaan.’
Voorhanden zijn reeds allerhande, voor de civiele wereld ontwikkelde losse systemen die operators van schepen of equipment daarop ondersteunen bij het nemen van beslissingen, vergelijkbaar met de rijondersteuning in auto’s. ‘IHC heeft nu al een toplayer – de Mission Master. Deze softwarelaag verbindt al die losse systemen met elkaar. De functionaliteit daarvan kunnen we verder uitbreiden.’
Het partnership van IHC en Demcon aan het LARS moet de opmaat zijn naar een veel bredere strategische samenwerking. Waarmee beide bedrijven hopen in te spelen op de actuele marktvraag. Zo heeft de Koninklijke Marine in januari zeven ‘battlefield-taken’ bekendgemaakt waarvoor het de tools wil laten ontwikkelen en bouwen, en waaraan IHC-Demcon kan bijdragen.
‘Voor Anti Submarine Warfare bijvoorbeeld’, illustreert Ester, ‘wordt gedacht aan een USV die volgehangen met sensoren achter een fregat wordt aangesleept. Met het LARS kan die snel overboord gezet worden.’ Te Bokkel: ‘Voor de taak Naval Mine Warfare is een tool nodig voor het opsporen van mijnen in de branding, waar ze heel lastig zijn te vinden. Om ze vervolgens te kunnen manipuleren – ja, uitschakelen. Ook daarvoor is onze handling- en navigatietechnologie nodig.’ De IHC-ceo geeft nog een derde voorbeeld: ‘Voor Integrated Air & Missile Defence wordt gedacht aan middelgrote onbemande schepen met daarop in containers raketten waarmee inkomende raketten zijn uit te schakelen, ongeacht de deining. Ook voor die schepen hebben IHC en Demcon ideeën en mogelijkheden.’
Onafhankelijk worden van VS
In het gesprek is het woord ‘autonoom’ inmiddels al een aantal keren gevallen, maar nog niet in de tegenwoordige betekenis binnen de Europese politiek: autonoom van de VS. Wat voor bedrijven als IHC en Demcon zou betekenen dat ze zo min mogelijk gebruik maken van Amerikaanse technologie. Te Bokkel: ‘Wij werken conform het strengste exportsanctiebeleid. Dus als we niet mogen leveren aan een niet-NAVO-land met technologie uit de VS aan boord, dan zorgen we ook dat er geen enkel Amerikaans onderdeel in zit. Dat is best een uitdaging, vooral qua navigatieapparatuur.’ Ester concretiseert: ‘Voor het navigeren gebruiken wij onder andere Amerikaanse computerhardware en lidar-sensoren. Wil je een navigatiesysteem zonder Amerikaanse technologie, dan beperk je je aanzienlijk in je opties en betaal je vaak een veel hogere prijs.’
Te Bokkel weerspreekt dat Europese defensieorganisaties daar reeds nadrukkelijk om vragen: ‘De Nederlandse Defensie schrijft nu voor dat wij gebruikmaken van een no-China supplychain. Maar niemand vraagt van ons een no-VS supplychain op te bouwen. De VS zijn niet onze vijand en moeten we ook niet zo behandelen. We moeten beleefd blijven naar de Amerikanen, want voor de opbouw van onze defensie-capabilities kunnen we de komende tien, vijftien jaar niet zonder ze, in geen enkel scenario.
‘Niemand vraagt van ons een no-VS supplychain op te bouwen’
Willen we heel snel onafhankelijk worden van hen, dan hadden we daar – net als China (met zijn strategische whitepaper ‘The Diversified Employment of China’s Armed Forces’, red.) – al veel eerder mee moeten beginnen.’ Om er bij wijze van disclaimer aan toe te voegen: ‘IHC handelt hierin conform geldende wet- en regelgeving en klanteisen; strategische keuzes rond geopolitieke autonomie en bondgenootschappen liggen bij overheden, niet bij de industrie.’
IHC en Demcon unmanned systems groeien fors in defensiemarkt
Ongeveer 60 procent van het personeel (ruim 1.700 fte totaal, eind 2024) van IHC werkt vanuit de locaties in Kinderdijk en Krimpen aan den IJssel. Of de scheepswerf in Krimpen openblijft, is echter de vraag. IHC heeft zware jaren achter de rug waarin reorganisaties nodig waren en diverse reddingsoperaties van zowel de overheid als investeerders. Intussen lijkt de onderneming in rustiger vaarwater terechtgekomen. Onder leiding van Derk te Bokkel steeg de totaalomzet in 2024 met 40 procent. Wie de ceo ChatGPT’t krijgt te lezen dat ‘onder zijn leiding IHC herstel richting een duurzame toekomst laat zien’. Als hem dat wordt voorgehouden, verwijst hij bescheiden naar het ‘herstelwerk’ van zijn twee voorgangers, Gerben Eggink en Jan-Pieter Klaver. Maar hij maakt ook duidelijk dat dat werk nog niet is voltooid. In dat kader wordt nu de civiele scheepsbouw deels verplaatst naar Vietnam. In Nederland komt de focus steeds meer te liggen op de ontwikkeling en bouw van equipment waarmee bagger- en werkschepen worden uitgerust, zoals het LARS. Voorts gaat het vizier op defensieopdrachten, passend bij ‘de bredere marktontwikkeling’.
Demcon unmanned systems is sinds 2018 onderdeel van Demcon, een groep van 25 bedrijven actief in onder meer aerospace, agri & food, hightech systems & materials, water & maritime en defense & security. Demcon unmanned systems werkt voor die laatste twee markten, met succes. Voor dit jaar verwacht managing director Fedor Ester in beide segmenten de omzet te verdubbelen, met enerzijds de ontwikkeling van de besturing en navigatiesoftware en anderzijds de ontwikkeling en bouw van onbemande vaartuigen – tot een lengte van 24 meter. Zo heeft het recentelijk orders ontvangen van Rijkswaterstaat en Martens en Van Oord voor het leveren van compacte USV’s voor hydrografische en hydrodynamische doeleinden, voor bijvoorbeeld het inspecteren van het profiel van een rivierbodem en het meten van sedimentverplaatsing.
