Toen Israël zijn oorlog tegen Hamas begon en de beelden uit Gaza steeds heftiger werden, ontstond er op de redactie van Link Magazine een discussie: moesten we Nederlandse bedrijven oproepen om hun samenwerking met Israëlische klanten en toeleveranciers te heroverwegen? Iedereen veroordeelde wat er gebeurde; dat was het punt niet. Maar kun je van directeuren verwachten dat ze een standpunt innemen dat mogelijk ten koste gaat van de omzet? En zijn wij als verbindend technologiemagazine wel het juiste platform voor die polariserende boodschap? We hebben uiteindelijk besloten niets te doen.
In het geval van Rusland zijn de meningen in het land een stuk minder verdeeld. Na de inval in Oekraïne trokken veel bedrijven zich terug uit het land van Poetin. Toch zijn er nog altijd Nederlandse ondernemingen die er zaken doen, overigens zonder daarbij de internationale sancties te overtreden. Maar ook hier kun je de vraag stellen: stop je omdat iets juridisch niet meer mag? Of ook omdat het moreel wringt?
Publiekelijk stelling nemen is ingewikkeld. Want zodra je je uitspreekt, sluit je automatisch mensen buiten. Mensen die er anders over denken. Dat geldt voor oorlogen en politiek, voor klimaat en diversiteit, maar uiteindelijk ook voor kleinere, persoonlijke dingen. Over je geaardheid bijvoorbeeld. Over je favoriete voetbalclub. Of over je politieke voorkeur. Ik hoor bijvoorbeeld zelden iemand hardop zeggen dat hij PVV stemt. Blijkbaar vinden mensen hun overtuigingen regelmatig te riskant om publiekelijk te uiten. Ook al waarderen we openheid in Nederland, zodra iemand echt kleur bekent, voelt dat al snel ongemakkelijk.
Bedrijven durven zich tegenwoordig wel iets vaker uit te spreken. Soms uit overtuiging, soms omdat medewerkers dat verwachten, soms omdat klanten dat eisen. Zeker jongere werknemers kijken nadrukkelijk naar waar een organisatie voor staat. Een bedrijf is voor hen allang veel meer dan alleen een werkgever.
Elon Musk is misschien wel het extreemste voorbeeld. Zijn politieke uitspraken zijn inmiddels bijna net zo bepalend voor het imago van Tesla als de auto’s zelf. Voorstanders prijzen hem omdat hij zegt wat anderen niet durven. Tegenstanders vinden dat hij klanten en investeerders van zich vervreemdt. Hij is al net zo polariserend als zijn platform X. Een positief voorbeeld is oud-Unilever-topman Paul Polman, die zich al jaren nadrukkelijk uitspreekt over duurzaamheid en langetermijndenken, vanuit de overtuiging dat bedrijven onderdeel zijn van de samenleving waarin ze opereren.
Neutraliteit is steeds moeilijker vol te houden. Vrijwel iedere onderneming schuift langzaam een politiek speelveld binnen, of ze dat nu wil of niet. Chipbedrijven krijgen te maken met exportrestricties. De maakindustrie met defensie. AI-organisaties met ethiek. En die discussies spelen inmiddels echt niet meer alleen bij multinationals. Ook middelgrote technologiebedrijven krijgen vragen over duurzaamheid, China of mensenrechten. Misschien zit daar de echte worsteling voor directeuren en ceo’s. Niet de vraag of ze politieke spelers willen zijn, maar of ze het überhaupt nog kunnen vermijden. Want ook zwijgen is inmiddels een standpunt geworden.
