Eind juli kwam er nieuws naar buiten dat ASML hard onderuit liet gaan op de beurs. Een Chinees staatsbedrijf zou zijn begonnen met de productie van eigen immersie-DUV-machines. Vijf dit jaar, twintig volgend jaar. Beleggers schrokken zich een hoedje: de koers van ASML kelderde met ruim 8 procent. Beurskoersen zijn natuurlijk altijd volatiel, maar was paniekvoetbal nou echt nodig?
Laat ik vooropstellen dat ik de Chinese technologische dadendrang zeker niet onderschat. Wie tien jaar geleden had voorspeld dat Europa zich zorgen zou maken over Chinese elektrische auto’s, werd waarschijnlijk ook wat meewarig aangekeken. China heeft veel ingenieurs, diepe zakken en veel geduld om een industrie op te bouwen. Toch heeft het morgen niet ineens een Chinese ASML uit de grond gestampt.
Een lithografiemachine bouwen is namelijk één ding. Zo’n machine betrouwbaar duizenden wafers laten verwerken met de vereiste nauwkeurigheid, snelheid en yield is iets heel anders. De Chinese machines moeten zich op al die punten nog bewijzen. ASML bouwde die kennis gedurende tientallen jaren op. Dat kopieer je niet even. Bovendien gaat het alleen nog om DUV, en niet om EUV, laat staan om High-NA.
Daar staat tegenover dat die eerste vijf machines helemaal niet zo goed hoeven te zijn als die van ASML. Westerse exportrestricties zoals de voorgestelde Amerikaanse Match Act, die de verkoop van chipmachines aan China verder moet beperken, geven het land namelijk ruim voldoende reden om een eigen alternatief te ontwikkelen. Tegelijk verlangt Beijing dat nieuwe chipfabrieken steeds meer apparatuur lokaal inkopen. Het creëert zo zijn eigen leerschool. Chinese machinebouwers krijgen een markt voor hun technologie, ook al kan die nog niet tippen aan het beste uit het Westen. Zet zo’n machine bij SMIC of Hua Hong neer en je ontdekt vanzelf waar het nog aan schort. Verbeter hem, bouw de volgende en probeer opnieuw. En daarna nog een keer. Die strategie hanteert China ook bij andere apparatuur voor chipproductie. Chinese leveranciers beginnen onderaan en werken zich langzaam omhoog. Waarom zou dat bij lithografie niet kunnen?
Daar komt nog iets bij. ASML kon zijn concurrenten jarenlang voorblijven doordat het doel steeds verder weg kwam te liggen. Elke nieuwe stap in de Wet van Moore zorgde ervoor dat ze in Veldhoven aan de leiding bleven. Maar hoe moeilijker en duurder verdere miniaturisering wordt en hoe langzamer nieuwe generaties worden ingevoerd, hoe meer tijd achtervolgers krijgen om dichterbij te komen.
Desondanks hoeft ASML bepaald niet in paniek te raken van vijf Chinese machines. China is nog jaren verwijderd van een echt gelijkwaardige concurrent. Maar een voorsprong is geen garantie voor de toekomst. Zeker niet als de achtervolger miljarden yuan, honderdduizenden engineers én een gigantische thuismarkt tot zijn beschikking heeft. Onze nationale trots is technologisch niet onverslaanbaar. We moeten niet naïef zijn over Chinese plannen en ambities, en ervoor zorgen dat China een bewegend doelwit blijft achtervolgen.
